تحولات مجازات در حقوق کیفری ایران و کانادا: مطالعه تطبیقی گسترده و ساختارمند

در نظام حقوقی ایران، فلسفه مجازات بر اهدافی چون ارعاب، انتقام، اجرای عدالت و اصلاح مجرم استوار است. تخفیف مجازات در جرائم تعزیری و بازدارنده، عمدتا اختیاری بوده و مبتنی بر جهاتی چون گذشت شاکی، همکاری موثر مرتکب و اوضاع و احوال خاص وی می باشد؛ هرچند در حدود قصاص و دیات اصولا راهی برای تخفیف وجود ندارد. تشدید مجازات نیز در مواردی چون تعدد و تکرار جرم یا وجود کیفیات مشدده عینی و شخصی خاص با هدف بازدارندگی بیشتر و حمایت از جامعه اعمال می گردد. تعلیق اجرای مجازات فرصتی برای اصلاح مجرمین نادم و فاقد سابقه موثر کیفری در جرائم تعزیری فراهم می آورد، مگر در جرائم مهم و خاص که قانونگذار آن را منع کرده است. اسباب سقوط مجازات نیز شامل فوت محکوم علیه، مرور زمان، عفو، نسخ قانون جزا، گذشت شاکی در جرائم قابل گذشت و توبه مرتکب تحت شرایط قانونی است. در نظام حقوقی کانادا، اهداف مجازات در قانون جزا تصریح شده و شامل بازدارندگی، بازپروری، جبران خسارت و حفظ امنیت جامعه است. اصل تناسب محور اصلی تعیین کیفر بوده و کیفیات مخففه متنوعی چون اقرار به گناه، همکاری با مقامات، فقدان سابقه و شرایط خاص مجرمین بومی عوامل گلدو در تخفیف مجازات موثرند؛ هرچند مجازات های حداقل، الزامی این اختیار را محدود می کنند. سقوط مجازات نیز از طریق فوت، مرور زمان (عمدتا برای جرائم خلاصه)، تعلیق سابقه کیفری، رحمت سلطنتی و نسخ قانون جزا محقق می شود. این مطالعه نشان می دهد که علی رغم تفاوت در مبانی فقه اسلامی در ایران و کانادا و منشور حقوق و آزادی ها در کانادا، هر دو نظام در پی اعمال مجازاتی عادلانه و متناسب با اهداف پیش بینی شده هستند؛ هرچند مصادیق، شرایط و دامنه اعمال این تحولات تفاوت های قابل توجهی را به نمایش می گذارد.

کلیدواژه ها:

تطورات مجازات ، حقوق کیفری ، تطبیقی ، نظام حقوقی ، ایران ، نظام حقوقی کانادا