مسئولیت کیفری هوش مصنوعی در آیینه خودروهای خودران واکاوی تطبیقی در نظامهای حقوقی ایران و فرانسه با نگرشی بر رویکردهای نوین اروپایی

با توجه به اینکه مبانی کلاسیک مسئولیت کیفری در هر دو نظام بر ارکان بنیادین انسانی نظیر، عقل، اراده آزاد و آگاهی استوار است، انتساب مستقیم مسئولیت کیفری به هوش مصنوعی به مثابه یک عامل غیرانسانی با چالشهای جدی مفهومی، فلسفی و قانونی مواجه است. این چالشها از تعریف فعل "قابل انتساب به ماشین" تا احراز "قصد" یا "خطا" در عملکرد الگوریتمی آن را شامل می شود. در وضعیت کنونی، رویکرد غالب در هر دو کشور که تا حدودی ناشی از عدم وجود چارچوبهای جایگزین است، شناسایی و احراز مسئولیت اشخاص انسانی دخیل در زنجیره، طراحی، توسعه، تولید، برنامه نویسی، مالکیت یا راهبری این فناوری، بر اساس قواعد عمومی تقصیر و احراز رابطه سببیت است. این مقاله با اشاره به مباحث مطرح در سطح اتحادیه اروپا و دکترین حقوقی کشورهایی مانند سوئیس بر لزوم اصلاحات قانونی هدفمند و آینده نگر در نظامهای حقوقی ایران و فرانسه تاکید می ورزد. هدف از این اصلاحات ایجاد آمادگی برای مواجهه موثر با نسل های آتی این پدیده و تضمین همزمان پیشرفت نوآوری فناورانه و حمایت همه جانبه از حقوق و امنیت شهروندان است. در نهایت پژوهش نشان می دهد که هر دو نظام حقوقی ایران و فرانسه، علی رغم تفاوت های ساختاری در تلاش برای یافتن تعادلی میان اصول کلاسیک مسئولیت کیفری و الزامات عصر دیجیتال بوده و نیازمند تدوین راهکارهای قانونی متناسب با پیچیدگی های فنی و حقوقی هوش مصنوعی می باشند.

کلیدواژه ها:

خودروی خودران ، حقوق ، ایران ، حقوق ، فرانسه ، تقصیر ، الگوریتمی ، شخصیت حقوقی ، ربات