بازاندیشی در مفهوم مالیت دادهها در فضای مجازی رویکردی فقهی-حقوقی در تقنین جرائم رایانه ای

در عصر فناوری اطلاعات دادهها و اطلاعات دیجیتال به داراییهای با ارزشی بدل شده اند که نقش اساسی در مبادلات اقتصادی، تعاملات اجتماعی و ساختارهای حکمرانی ایفا میکنند. این تحول موجب بروز جرائم نوینی در بستر فضای مجازی شده است که بسیاری از آنها مستقیما ناظر به تعرض یا بهره برداری غیرقانونی از اطلاعات و دادهها هستند. یکی از چالشهای اساسی در تحلیل حقوقی این جرائم تعیین ماهیت حقوقی داده و پاسخ به این پرسش است که آیا دادهها دارای وصف مالیتاند یا خیر؟ این مقاله با هدف بررسی مالیت اطلاعات و دادهها در چارچوب حقوق کیفری ایران و با نگاهی به مبانی فقهی و نظامهای تطبیقی به تبیین مفهوم، مال معیارهای مالیت و امکان انطباق داده با این معیارها میپردازد. در بخش فقهی، با تحلیل دیدگاههای فقهای امامیه و اهل سنت قابلیت تملک انتفاع عقلایی و ارزش اقتصادی دادهها به عنوان شروط مالیت مورد ارزیابی قرار میگیرد. در بخش حقوقی قوانین جرائم رایانه ای به ویژه مواد ناظر به دسترسی، غیر مجاز، تخریب، کلاهبرداری و سرقت اطلاعات بررسی و نقد شده و جایگاه دادهها در حقوق موضوعه ایران تحلیل میشود. همچنین تطبیق موضوع با نظامهای حقوقی کشورهای پیشرفته نشان میدهد که بسیاری از این کشورها دادهها را به صراحت مال میدانند و حمایتهای کیفری دقیقی برای آنها در نظر گرفته اند. در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح قوانین داخلی و توسعه مبانی نظری در فقه و حقوق ایران ارائه میشود.

کلیدواژه ها:

دادههای الکترونیکی ، مال ، فضای مجازی ، جرایم رایانه ای