اسطوره شناسی فواره آبنما در نگارههای خمسه و شاهنامه طهماسبی

اسطوره به لحاظ ساختار درون مایه ای دارای معنا و وجوه بسیاری است. هنر ایرانی با این نقش مایه های اسطوره ای در همه دوران ارتباط استواری داشته است به طوری که تفکرات و عقاید هنرمندان از این عناصر اساطیری منجر به ظهور نقوشی ظریف و بی بدیل گردیده است. ریشه این عناصر اساطیری به دوران پیش از اسلام بر می گردد. نمود برخی از آنها همچون آب اژدها و مار در هنر نگارگری عصر صفوی با توجه به ریشه اساطیری مورد توجه نقاشان قرار گرفته اند و جلوه گری آنها در تزئینات فواره آبنماها در نگاره های شاهنامه و خمسه طهماسبی به خوبی نمایان است. مقاله حاضر با بررسی نقش اسطوره ای اژدها و مار و چگونگی ارتباط آن با آب و نمودش در فواره آبنما پرداخته و در صدد پاسخ به این پرسش ها برآمده است که مفاهیم مربوط به پیش از اسلام در این عناصر اسطوره ای چیست و چه ارتباطی بین این عناصر تزئینی اسطوره ای با نگاره های دوره صفویه وجود دارد؟ هدف از این پژوهش دستیابی به مفاهیم این عناصر اسطوره ای در آبنماهای نگاره های شاهنامه و خمسه طهماسبی در دوره صفوی است. جمع آوری یافته های پژوهش بر اساس اسناد کتابخانه ای ۷ نگاره از شاهنامه و ۳ نگاره از خمسه طهماسبی انتخاب گردیده و با اتخاذ به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد اسطوره شناسی پژوهشی پیرامون آن انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد که این اساطیر بازتابی از خیر و شر، مرگ و زندگی اند که اژدها و مار، مفهوم مرگ، تجدید حیات و نگهبان از گنجینه های زمینی و آب، مفهوم زندگی، خیر و برکت را نمایش می دهند که در کنار یکدیگر در تزئین فواره آبنماها با چنین رویکرد اسطوره ای به تصویر کشیده شده اند.

کلیدواژه ها:

اسطوره شناسی ، عصر صفوی ، شاهنامه و خمسه طهماسبی ، آب ، فواره ، اژدها - مار