مطالعه تطبیقی فرشهای دوره ساسانی و دوره قاجار

فرش، ایرانی بازتابی بی بدیل از فرهنگ، تاریخ و هنر این سرزمین است. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی فرشهای دوره ساسانی و قاجار، به بررسی تغییرات زیباشناختی، فناوری و نمادشناسی در طراحی، بافت و ساختار آنها پرداخته است. ضرورت این پژوهش در کمبود مطالعات مقایسه ای میان این دو دوره تاریخی مهم و نیز درک بهتر از پیوند هنر با تحولات اجتماعی و اقتصادی نهفته است. نوآوری مقاله در پرداختن به مقایسه ای نظام مند میان دو دوره با رویکردی چندبعدی و استخراج شباهت ها و تفاوت ها در زمینه های تکنیک، بافت، الیاف مصرفی، نمادهای طراحی و نوع کاربرد فرش هاست. روش تحقیق به صورت کیفی توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، متون تاریخی، تحلیل آثار موزه ای و داده های اسنادی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که فرش های ساسانی بیشتر جنبه های نمادین، سلطنتی و آیینی داشته اند، در حالی که فرش های قاجاری ضمن حفظ ارزش های هنری به یک صنعت پویا و صادرات محور تبدیل شده اند. فرش ساسانی با بهره گیری از نقوش اسطوره ای حیوانات مقدس و رنگ های طبیعی بازتاب دهنده ارزش های زرتشتی و سلطنتی بود؛ در مقابل فرش قاجار با گسترش طرح های انسانی، طبیعت گرا و حتی تاثیرات هنر اروپایی، جلوه ای از پویایی فرهنگی و تنوع اقتصادی ایران دوره قاجار را منعکس می کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که بررسی تطبیقی این دو دوره نه تنها موجب درک عمیق تر از تحولات تاریخی هنر فرش در ایران می شود، بلکه می تواند الهام بخش رویکردهای نوین در طراحی فرش معاصر با بهره گیری از عناصر سنتی باشد.

کلیدواژه ها:

فرش ، ساسانی ، قاجار ، الیاف طبیعی ، رنگ ، بافت