تلفیق طبیعت و معماری در طراحی مرکز گیاه شناسی رویکردی نوین برای شهر کرج

زمینه و هدف: شهر کرج با موقعیت جغرافیایی استثنایی در دامنه جنوبی البرز و برخورداری از تنوع اقلیمی و زیستگاه های متنوع، با چالش های جدی زیست محیطی و فقدان مراکز تخصصی گیاه شناسی مواجه است. رشد سریع شهرنشینی و توسعه بی رویه ساخت وسازها منجر به تخریب محیط های طبیعی، کاهش تنوع زیستی و از بین رفتن گونه های گیاهی بومی منطقه شده است. هدف این پژوهش شناسایی و تبیین نقش معماری طبیعت گرا در طراحی مرکز گیاه شناسی شهر کرج بوده که از طریق کشف الگوها، فرآیندها و روابط موجود میان متغیرهای موثر در تلفیق طبیعت و معماری، چارچوب طراحی جامعی برای ایجاد مرکزی کارآمد و پایدار ارائه دهد. روش شناسی: این تحقیق بر پایه رویکرد آمیخته استوار بوده که ترکیبی از روش های کیفی و کمی را برای دستیابی به درک عمیق از پدیده مورد مطالعه به کار گرفته است. در بخش کیفی از نظریه داده بنیاد استفاده شده تا مفاهیم، مقوله ها و روابط نظری از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از متخصصان گیاه شناسی، معماران طبیعت گرا، طراحان باغ های گیاه شناسی و مدیران شهری استخراج گردد. نمونه گیری به روش هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. روایی پژوهش از طریق بازبینی توسط اعضا، مثلث سازی داده ها و بررسی خبرگان تامین شده و روش تجزیه و تحلیل شامل کدگذاری بازمحوری و انتخابی بر اساس اصول نظریه داده بنیاد انجام شد. یافته ها: تحلیل داده ها منجر به شناسایی ۷۲ مفهوم اولیه شد که در قالب ۵ مقوله اصلی شامل طراحی کالبدی طبیعت گرا، سیستم های هوشمند و فناوری، فضاهای عملکردی متنوع، سیستم های محیطی پایدار و ارتباط با طبیعت و بوم شناسی منطقه دسته بندی شدند. مقوله محوری "طراحی یکپارچه مرکز گیاه شناسی با رویکرد طبیعت گرا" در قالب مدل پارادایمی شامل شرایط، علی، زمینه های مداخله گر، راهبردها و پیامدها تدوین گردید. نتایج: برآیند پژوهش نشان داد که طراحی موفق مرکز گیاه شناسی کرج مستلزم تلفیق هوشمندانه اصول معماری پایدار، فناوری های نوین و ویژگی های بوم شناختی منطقه البرز است. نتایج حاکی از ضرورت در نظر گیری همزمان ابعاد کالبدی، فناورانه، عملکردی، زیست محیطی و بوم شناختی برای دستیابی به فضایی یکپارچه جهت حفاظت از تنوع زیستی، آموزش علوم گیاهی و تعامل سازنده انسان با طبیعت است که در نهایت منجر به توسعه پایدار شهری و ایجاد الگویی نوین برای مراکز علمی-آموزشی کشور خواهد شد.

کلیدواژه ها:

معماری طبیعت گرا ، مرکز گیاه شناسی ، طراحی پایدار ، تنوع زیستی گیاهی ، شهر کرج