بازخوانی نقش طراحی مراکز فرهنگی-تفریحی در شکل گیری هویت اسلامی و سرمایه اجتماعی جوانان؛ رویکردی بومی در بستر شهر مشهد

در عصر حاضر، جوانان به عنوان یکی از اصلی ترین گروههای اجتماعی تاثیرگذار بیش از پیش در معرض تحولات فرهنگی اجتماعی و هویتی قرار دارند. از سوی دیگر، دیگر کاهش پیوندهای اجتماعی و تضعیف مولفههای هویت دینی در جوامع شهری به ویژه در کلان شهرهایی مانند، مشهد به یکی از دغدغه های اصلی برنامه ریزان و طراحان شهری بدل شده است. مراکز فرهنگی-تفریحی به عنوان بسترهایی برای تعاملات اجتماعی، انتقال ارزشها و شکل گیری هویت، نقش مهمی در ارتقاء سرمایه اجتماعی و تقویت هویت اسلامی نسل جوان ایفا میکنند. این پژوهش با هدف بازخوانی نقش طراحی معماری این مراکز در شکل گیری هویت اسلامی و ارتقای سرمایه اجتماعی، جوانان به مطالعه موردی شهر مشهد با رویکردی بومی پرداخته است. مسئله اصلی، تحقیق نبود چارچوب طراحی موثر و همراستا با زمینه های فرهنگی دینی در مراکز فرهنگی موجود و عدم پاسخگویی کافی این فضاها به نیازهای هویتی و اجتماعی جوانان است. روش تحقیق از نوع کیفی توصیفی و مبتنی بر تحلیل زمینه گرا است. برای گردآوری دادهها از روشهای مصاحبه نیمه ساخت یافته با کارشناسان فرهنگی، پیمایش میدانی و تحلیل نمونه های مشابه بهره گرفته شده است. همچنین با استفاده از تحلیل محتوای کیفی، شاخصهای موثر در تقویت هویت اسلامی و سرمایه اجتماعی در طراحی مراکز فرهنگی استخراج و ارزیابی شدند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که عواملی نظیر طراحی مشارکت محور، گره خوردگی فضاهای عبادی با عرصه های فرهنگی ایجاد فضاهای تعامل پذیر و چند منظوره و توجه به نمادها و عناصر معماری اسلامی میتواند به شکل گیری تعلق خاطر، انسجام اجتماعی و هویت دینی در میان جوانان منجر شود. در نهایت مقاله بر ضرورت تدوین الگوهای طراحی بومی گرا تاکید دارد که در آن ارزشهای اسلامی و نیازهای اجتماعی نسل جوان به صورت هم افزا مورد توجه قرار گیرد به گونه ای که مراکز فرهنگی تفریحی نه تنها پاسخی به نیازهای، فراغتی بلکه بستری برای تقویت پیوندهای اجتماعی و بازتولید هویت دینی باشند.

کلیدواژه ها:

طراحی ، معماری ، مراکز فرهنگی تفریحی ، هویت ، اسلامی ، سرمایه اجتماعی ، جوانان