اثر محلول پاشی روی و اوره بر عملکرد و اجزای عملکرد سیاهدانه(Nigella sativa L.) در کشت های پاییزه و بهاره

سابقه و هدف: واکنش گیاهان به محلول پاشی اوره و روی به طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفته است، اما تحقیقات مشابه روی گیاهان دارویی و معطر محدود است. باتوجه به این که تغییرات اسانس و روغن سیاهدانه در پاسخ به کاربرد اوره و روی در تاریخ های مختلف کاشت مورد ارزیابی قرار نگرفته است، در این تحقیق سعی شد اثر محلول پاشی کودهای شیمیایی روی و اوره در دو فصل کاشت پاییزه و بهاره بر عملکرد و اجزای عملکرد دانه و تولید روغن سیاهدانه در حوضه دریاچه ارومیه بررسی شود.مواد و روش ها: بدین منظور آزمایش در مزرعه تحقیقاتی و ترویجی جهاد کشاورزی شهرستان شبستر به صورت اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ اجرا شد. در این آزمایش فصل کاشت به عنوان عامل اصلی (فصل کاشت پاییزه و فصل کاشت بهاره) در کرت های اصلی و تیمار محلول پاشی در کرت های فرعی قرار گرفتند. تیمار محلول پاشی شامل شاهد، محلول پاشی روی به مقدار ۳ کیلوگرم در هکتار از منبع سولفات روی ۳۴ درصد، محلول پاشی اوره به مقدار ۵۰ و ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار و محلول پاشی توام روی (۳ کیلوگرم در هکتار) و اوره (۵۰ و ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار) بودند.یافته ها: بیشترین تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی و عملکرد روغن در کاشت پاییزه و کمترین این صفات در کاشت بهاره حاصل شد. محلول پاشی توام روی و اوره به ترتیب به مقدار ۳ و ۵۰ کیلوگرم در هکتار و نیز محلول پاشی اوره به مقدار ۵۰ کیلوگرم در هکتار، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی و نیز عملکرد روغن را درمقایسه با شاهد به طور معنی داری افزایش دادند، ولی از لحاظ آماری اختلاف معنی داری بین این دو تیمار محلول پاشی مشاهده نشد. بیشترین درصد روغن دانه (۴/۲۶ درصد) با محلول پاشی روی به مقدار ۳ کیلوگرم در هکتار به دست آمد. مقایسه میانگین اثر متقابل فصل کاشت و محلول-پاشی نشان داد که محلول پاشی توام ۳ کیلوگرم روی و ۵۰ کیلوگرم اوره در هکتار در کاشت پاییزه بیشترین (۵/۶۰۳ کیلوگرم در هکتار) و تیمار شاهد محلول پاشی (آب پاشی) در کاشت بهاره کمترین (۸/۲۸۸ کیلوگرم در هکتار) عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند. تیمارهای محلول پاشی به غیر از محلول پاشی روی به مقدار ۳ کیلوگرم در هکتار، درصد روغن دانه را نسبت به شاهد کاهش دادند. نتیجه گیری: براساس یافته های این تحقیق محلول پاشی کود شیمیایی اوره به مقدار ۵۰ کیلوگرم در هکتار عامل اصلی افزایش میانگین صفات موردمطالعه در بین تیمارهای تغذیه ای بود. به-طور کلی در شرایط مشابه این آزمایش استفاده از کود اوره به مقدار ۵۰ کیلوگرم در هکتار و کاشت آن در پاییز برای به دست آوردن عملکرد دانه و روغن مورد نظر سیاه دانه توصیه می شود. استفاده از این کودها در تولید محصول و مقایسه واکنش اکوتیپ های مختلف با تاریخ کاشت بهینه در هر دو فصل کاشت پاییزه و بهاره می تواند در تکمیل یافته های گزارش شده موثر باشد. در مجموع، استفاده از کود اوره و کاشت پاییزه جهت حصول عملکرد دانه و روغن مطلوب در سیاه دانه قابل توصیه می باشد.

کلیدواژه ها:

تاریخ کاشت ، درصد روغن ، سولفات روی ، عملکرد دانه