تاملی بر دیدگاه مشهور فقیهان درباره نحوه جبران خسارت ازبینرفتن حس چشایی (بر پایه مسلمات فقهی و آناتومی حس چشایی با تاکید بر ماده ۶۹۵ ق.م.ا)

مشهور فقیهان امامیه از بین بردن حس چشایی دیگری را موجب ثبوت دیه کامل یک انسان دانسته و معدودی از ایشان این نوع جنایت را سبب تحقق ارش اعلام داشته­اند. با توجه به عدم وجود دلیل خاص فقهی برای ثبوت دیه­ی مقدر در ازای ازاله حس چشایی، مشهور فقیهان به عمومات و اطلاقات اولیه وارد در باب دیه اعضا همچون روایت محمد بن سنان و هشام بن سالم تمسک جسته­اند، اما نظریه­ی رقیب، ادعای مذکور را از رهگذر تبادر و انصراف- به عنوان علامت­های اصول فقهی کشف معنای حقیقی- مورد نقد قرار داده و تحقق ارش در ازاله حس چشایی را به اثبات رسانده­اند. سوال اصلی پژوهش حاضر این است که قول مشهور فقیهان مبنی بر تعلق دیه کامل در ازاله­ی حس چشایی، تا چه میزان با مبانی فقهی سازگاری دارد؟ پژوهش حاضر که به شیوه توصیفی-تحلیلی و با اتکا به ابزار کتابخانه­ای صورت گرفته، ضمن رد تبادر معنای اعضای فیزیکی از روایات مربوط به دیه اعضا و عدم پذیرش انصراف واژگان کلیدی موجود در آن روایات از جنایات وارد بر منافع، به این نتیجه دست یافت که دقت در آناتومی حس چشایی و مسیر تحقق این حس و نیز تامل در عبارت «منه اثنان» در روایات مورد اشاره، تحقق ارش در مورد از بین بردن حس چشایی را ثابت دانسته و قول مشهور فقیهان مبنی بر ثبوت دیه کامل را در گسست با فتوای ایشان به ثبوت یک­سوم دیه در فرض قطع زبان شخص لال، می­داند.

کلیدواژه ها:

دیه چشایی ، ارش ، تبادر ، انصراف ، آناتومی چشایی