تحلیل و ارزیابی ریسک های انسانی در صنایع با استفاده از روش AHP

ریسک های انسانی از جمله مهم ترین عوامل در بروز حوادث صنعتی، کاهش ایمنی، و اختلال در عملکرد سیستم های تولیدی محسوب می شوند. با توجه به پیچیدگی و تنوع این ریسک ها، بهره گیری از رویکردهای تصمیم گیری چندمعیاره می تواند ابزاری موثر برای شناسایی، اولویت بندی و کاهش آن ها باشد. هدف این پژوهش، تحلیل و ارزیابی ریسک های انسانی در صنایع با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) است. بدین منظور، ابتدا با استفاده از مطالعات پیشین و نظر خبرگان، مجموعه ای از معیارها و زیرمعیارهای انسانی موثر در وقوع ریسک های شغلی شناسایی گردید. سپس با طراحی سلسله مراتب تصمیم و اجرای مقایسات زوجی، وزن معیارها و زیرمعیارها با استفاده از نرم افزار Expert Choice محاسبه شد. نتایج نشان داد که سه معیار اصلی شامل «آموزش ناکافی» با وزن نهایی ۰.۲۳، «خستگی و فشار کاری» با وزن ۰.۱۸، و «خطاهای شناختی» با وزن ۰.۱۶ به ترتیب بالاترین سهم را در ایجاد ریسک های انسانی دارند. همچنین تحلیل حساسیت نتایج بیانگر پایداری رتبه بندی معیارها در برابر تغییرات وزنی ±۱۰٪ بود که اعتبار مدل را تقویت می کند. یافته های پژوهش تاکید دارد که سرمایه گذاری هدفمند در بهبود آموزش کارکنان، مدیریت صحیح بار کاری، و ارتقاء مهارت های شناختی می تواند به طور معناداری در کاهش ریسک های انسانی موثر واقع شود. تحلیل حاضر نشان می دهد که ریشه بسیاری از حوادث و اختلالات انسانی در محیط های صنعتی نه در خطاهای فردی، بلکه در کاستی های ساختاری مانند ضعف آموزش، فشار کاری و بی توجهی به ظرفیت های شناختی کارکنان نهفته است. این عوامل، اگر به صورت نظام مند شناسایی و مدیریت شوند، قابلیت اصلاح و پیشگیری دارند. در نهایت، توجه جدی به انسان به عنوان عنصر محوری تولید، نه تنها ضامن ایمنی، بلکه شرط پایداری و بهره وری سازمان های صنعتی است.،

کلیدواژه ها:

ریسک انسانی ، تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ، ایمنی صنعتی ، اولویت بندی ریسک ، تصمیم گیری چندمعیاره