پیوند احساس و اعتقاد در اشعار عاشورایی محتشم کاشانی

عاشورا درشمار معدود رخدادهای تاریخی است، که از دیرباز در ادبیات شیعی از جایگاهی بلند برخوردار بوده و در فراز و فرود حوادث تاریخی نقش آفرینی کرده است. چنین کارکردی سبب شد تا اخبار عاشورایی به پیروی از تقاضاهای زمانی در دوره های مختلف تاریخ تشیع، با نگرش های گوناگونی نگاشته شود و درگذر زمان نگرش‎های تاریخی، کلامی، حدیثی، عاطفی، ماورایی، عرفانی، حماسی و اسطوره ای را در این شاخه از تاریخ نگاری شیعی پدید آورد. از این رو، شناخت فضاهای سیاسی_فکری ابزاری برای شناخت نگرش ها و نیز نگرش شناسی اخبار عاشورایی عاملی برای واکاوی لایه هایی از تاریخ سیاسی_فکری دوره های مختلف است. اخبار عاشورایی در دوره صفویه بنابر نیازهای اجتماعی، مانند رهایی از فشار چند صد ساله حاکمان غیرشیعی، بیشتر با نگرش عاطفی و یادکرد مصائب گوناگون تحریر شد و بر دوره‎های بعدی تاثیر گذارد. نوشتار روبرو، با طرح این پرسش که محتشم در اشعار عاشورایی خود چه نگرشی را ترسیم کرده با روش تحلیل محتوای کیفی، به تبیین خاستگاه تاریخی نگرش محتشم پرداخته و دریافته که بیشتر اشعار محتشم براساس نیازمندی ها و شرایط فکری سیاسی زمانه خود، نگرش عاطفی_احساسی را بیان کرده و آن را استادانه با نگرش ابتلایی و تقدیرگرایانه به واقعه عاشورا پیوند داده است.

کلیدواژه ها:

محتشم کاشانی ، امام حسین(ع) ، اشعار عاشورایی ، نگرش عاطفی احساسی ، مقتل‎ سرایی