بررسی اثر مواجهه با فلزات سنگین در صنایع فلزی بر بیماری های عصبی و شناختی کارگران

گسترش شتابان صنایع فلزی، همراه با افزایش فزاینده ی انتشار آلاینده های شیمیایی، بی تردید میزان مواجهه شغلی و محیطی با فلزات سنگین را تشدید کرده و آن را به یکی از عوامل اصلی خطرساز در بروز اختلالات عصب روان شناختی بدل ساخته است. شواهد علمی گسترده نشان می دهد که فلزاتی همچون کروم (Cr)، نیکل (Ni)، کادمیم (Cd)، سرب (Pb)، جیوه (Hg)، آرسنیک (As) و منگنز (Mn)، از طریق مسیرهای سلولی _ مولکولی هم پوشان و درهم تنیده، روند تحلیل و افت عملکرد عصبی را تسریع می کنند. از میان مهم ترین سازوکارهای شناسایی شده می توان به القای استرس اکسیداتیو، تشدید التهاب عصبی، اختلال در پویایی های میتوکندری، تخریب سد خونی_ مغزی، تجمع پروتئین های پاتولوژیک (مانند تائو) و برهم خوردن تعادل سامانه های انتقال دهنی عصبی اشاره کرد. این مطالعه مرور _ تحلیلی با بهره گیری از شواهد مقالات داوری شده منتشرشده بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، و با جست وجو در پایگاه های علمی معتبر نظیر PubMed، Scopus و Web of Science انجام گرفت. تاکنون مرورهای اندکی به طور جامع همگرایی مکانیسم های آسیب سلولی را در طیف گسترده ای از پیامدهای نورودژنراتیو ناشی از مواجهه با فلزات سنگین ترسیم کرده اند. بررسی حاضر نشان داد که میان چنین مواجهه هایی _ چه در مراحل حیاتی رشد عصبی و چه در محیط های کاری آلوده _ با بروز بیماری هایی چون آلزایمر، پارکینسون، مولتیپل اسکلروزیس (MS)، فلج فوق هسته ای پیشرونده (PSP)، اختلال طیف اوتیسم (ASD) و سایر آسیب های شناختی _ رفتاری، ارتباطی قوی و در مواردی از لحاظ آماری معنادار وجود دارد. علاوه بر این، گروه هایی با آسیب پذیری فیزیولوژیک بالا یا شرایط اجتماعی _ اقتصادی نامساعد _ شامل کارکنان صنایع فلزی، ساکنان مناطق صنعتی آلوده، کودکان و سالمندان _ به شکل نامتناسبی در معرض خطر هستند. نتایج این مرور حاکی از آن است که کاهش مواجهه های زیست محیطی و شغلی، استقرار سیستم های پایش منظم سلامت نوروشناختی و اجرای سیاست های سخت گیرانه کنترل آلودگی در صنایع فلزی، می تواند نقش کلیدی در پیشگیری از بروز بیماری های نورودژنراتیو و کاهش افت شناختی ایفا کند. بدین ترتیب، این مطالعه علاوه بر ارائه یک هم نگری به روز از شواهد مکانیسمی، مبنایی راهبردی برای تدوین مداخلات در حوزه بهداشت شغلی و سیاست های حفاظت محیط زیست فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

فلزات سنگین ، صنایع فلزی ، بیماری های نورودژنراتیو ، مکانیسم های سلولی _ عصبی ، بهداشت شغلی