تحلیل تغییرات مکانی و زمانی شاخص فرابنفش در ایران با استفاده از مدل فرابنفش- مرئی وردسپهری

شاخص فرابنفش (UV Index) یکی از مهم ترین عوامل محیطی است که تاثیر مستقیم بر سلامت انسان دارد. این شاخص، شدت تابش فرابنفش خورشیدی را در سطح زمین نشان می دهد و می تواند در مناطق مختلف تحت تاثیر عوامل گوناگونی از جمله مختصات جغرافیایی، ارتفاع، ازن، ابرناکی، سپیدایی و عمق نوری ذرات معلق قرار گیرد. این پژوهش به تحلیل داده های پیش بینی شاخص فرابنفش (UVI) از مدل فرابنفش مرئی وردسپهری (TUV) در بازه زمانی از اول آوریل ۲۰۲۴ تا پایان مارس ۲۰۲۵ در کشور می پردازد. این تحلیل با هدف ارزیابی توزیع شدت تابش فرابنفش در مناطق مختلف، بررسی الگوهای تغییرات مکانی و زمانی و شناسایی نقاط با بالاترین میزان خطر برای سلامت عمومی انجام شده است. نتایج نشان می دهد که در مناطق با ارتفاع بیشتر، شاخص UV به طور قابل توجهی بیشتر است. در مقابل، مناطق با ارتفاع کمتر یا سطح دریا شاخص UV پایین تری را نشان می دهند. علاوه بر ارتفاع، تاثیر عرض جغرافیایی نیز به وضوح مشاهده می شود؛ نقاطی که در عرض های جغرافیایی پایین تر قرار دارند (نزدیک به خط استوا) دارای مقادیر بالاتری از شاخص UV هستند، در حالی که نقاطی با عرض های جغرافیایی بالاتر، میزان کمتری از این شاخص را نشان می دهند. داده ها همچنین روندهای فصلی را نشان می دهند، به گونه ای که در ماه های تابستانی بیشینه شاخص فرابنفش افزایش یافته و تعداد ساعات با شاخص فرابنفش در محدوده بسیار شدید، بیشتر می شود. این مطالعه تاکید می کند که پایش دقیق شاخص فرابنفش و ارائه توصیه های مناسب به شهروندان، به ویژه در مناطق دارای سطوح خطر بالا، می تواند نقش مهمی در کاهش اثرات زیان بار اشعه فرابنفش بر سلامت عمومی ایفا کند. همچنین، برنامه ریزی شهری و طراحی فضاهای باز بر اساس اطلاعات شاخص UV می تواند به بهبود کیفیت زندگی و کاهش خطرات مرتبط با پرتو فرابنفش کمک کند. یافته های این پژوهش همچنین می تواند به ارتقای مدل های پیش بینی و پایش شاخص UV در آینده کمک کرده و پایه ای برای مطالعات گسترده تر در زمینه تغییرات اقلیمی و اثرات زیست محیطی فراهم کند.

کلیدواژه ها:

شاخص پرتو فرابنفش (UVI) ، مدل TUV