تعیین چرخه بهینه زراعت صنوبر در شرایط نااطمینانی و با در نظر گرفتن هزینه فرصت اراضی کشاورزی

بیان مساله و اهداف: باوجود استفاده از مواد جایگزین برای جبران تقاضای سوخت و الوار چوب و گسترش صفحات مجازی بجای کاغذ، همچنان تقاضا برای چوب افزایشی است. یکی از راهکارها برای حفظ جنگل ها، زراعت چوب می باشد. این راهکار زمانی گسترش یافته و فشار بر جنگل ها را کاهش می دهد که فعالیت مزبور از نظر تولیدکنندگان مقرون به صرفه باشد. صنوبر یکی گزینه های رایج برای زراعت چوب در شمال ایران است. مهم ترین مسئله برای مدیریت مزرعه چوب، تعیین اقتصادی ترین زمان برای برش درختان است. هدف از این مطالعه ارزیابی بهره برداری بهینه زراعت صنوبر گونه دلتوئیدسPopulus deltoids) ) در مقایسه با سایر کاربری های اراضی رقیب است.مواد و روشها: زراعت چوب، برخلاف سایر محصولات زراعی رقیب، هرساله قابل لغو نبوده و برخلاف باغداری درآمد اصلی آن سالانه به دست نمی آید. این دو خاصیت زراعت چوب موجب شده در الگوی اقتصادی، ریسک و نرخ تنزیل اهمیت زیادی در تصمیم گیری داشته باشد. با توجه به عدم اطمینان از رشد درختان، از نتایج برآورد الگو برای کلن های مختلف، سه داده رویش در کمترین، بیشترین و میانگین جهت تخمین رگرسیون فازی استفاده گردید. برای پیش بینی قیمت چوب، روش تجزیه قیمت (اجزای روند، سیکلی و تصادفی) به کار رفت. هزینه فرصت زمین برابر میانگین سود خالص یک هکتار مزرعه برنج پر محصول در نظر گرفته شد. سه حالت برای تعیین بهترین تواتر زمانی برش درخت موردبررسی قرار گرفت: الف) هنگامی که قیمت ها اعم از چوب و هزینه فرصت رشد نداشته باشند، ب) هنگامی که رشد قیمت ها وجود داشته اما در درآمد و هزینه یکسان اتفاق بیفتد، ج) هنگامی که رشد قیمت در هزینه ها بیش از رشد درآمدها باشد. نتایج: در حالت اول بهترین سن برش درختان در کشت یک نوبته، ۷ سال و در کشت مستمر صنوبر ۶ سال به دست آمد. در این حالت زراعت صنوبر حتی برای اراضی مرغوب که اجاره سالانه هر هکتار آن ۱۰۰ میلیون تومان است فعالیت اقتصادی خواهد بود. در حالت دوم به جز پست ترین اراضی که اجاره سالانه آن ها کمتر از ۱۵ میلیون تومان در هکتار است در سایر اراضی سن بهینه برش ۷ سال اعم از زراعت یک نوبته و دائمی است. در حالت سوم، نتایج به صورت تحلیل حساسیت شرایط بحرانی انجام گرفت. نتایج این حالت نشان داد محدودیت توسعه زراعت صنوبر (کرانه توسعه) نسبت به فزونی نرخ هزینه ها به درآمد، با افزایش نرخ تنزیل بیشتر می شود. به ازای هر یک درصد رشد بیشتر هزینه ها نسبت به درآمد، کرانه توسعه در نرخ تنزیل ۲۰ درصد، ۶۷/۰ درصد اما در نرخ تنزیل ۴۰%، حدود ۷۴/۰ درصد برآورد گردید.نتیجه­ گیری: این تحقیق نشان داد حتی در نرخ های تنزیل بالا هم، زارعین در برش درختان تعجیل می کنند. مشخصات این رفتار باید ناشی از فضای ریسک و عدم اطمینان در محیط تصمیم گیری آن ها باشد. به طور معمول رشد قیمت ها موجب تسریع در برش درختان خواهد شد. بنابراین انتظار می رود تورم اثر منفی بر صنوبرکاری دارد. همچنین گرچه در این فعالیت سه نرخ تنزیل و رشد اسمی درآمد (قیمت چوب) و هزینه (هزینه فرصت ازدست رفته) بر مدیریت زراعت چوب موثر است، اما در تمام حالت ها تغییرات افزایش نرخ تنزیل بیش از افزایش نرخ های نسبی رشد قیمت ها بر محدودیت توسعه زراعت صنوبر موثر است. این تفاوت اثربخشی در سطوح بالاتر نرخ تنزیل بیشتر است.  بر پایه نتایج، به نظر می رسد حمایت مالی موثرتر از حمایت قیمتی در توسعه زراعت صنوبر می باشد.

کلیدواژه ها:

مدل فاستمن ، نرخ بهره ، رانت ، اجاره زمین ، سن بهینه برش