بررسی موانع ارث در فقه اسلامی (با تاکید بر دیدگاه های تطبیقی مذاهب خمسه)

ارث یکی از مهم ترین نهادهای حقوقی و اقتصادی در فقه اسلامی است که قواعد آن به تفصیل در قرآن و سنت تبیین شده است. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی تطبیقی، به بررسی و تحلیل 'موانع ارث' در فقه اسلامی می پردازد. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی دقیق موانع متفق علیه و مختلف فیه در میان مذاهب خمسه (امامیه، حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی) و تبیین مبانی استدلالی هر یک از این دیدگاه هاست. یافته های تحقیق نشان می دهد که موانع اصلی ارث شامل قتل، کفر، رقیت (بردگی)، لعان و ولادت از زنا می باشند. در حالی که بر سر کلیت موانعی چون قتل و رقیت اتفاق نظر وجود دارد، در مصادیق و شرایط تاثیرگذاری آن ها، به ویژه در نوع قتل مانع ارث (عمد، شبه عمد یا خطا) و چگونگی تاثیر اختلاف دین (کفر)، تفاوت های بنیادینی میان فقهای مذاهب مختلف مشاهده می شود. فقه امامیه، با استناد به روایات خاص اهل بیت(ع)، در مواردی مانند تاثیر قتل خطا و ارث بردن مسلمان از کافر، رویکردی متمایز اتخاذ کرده است. این پژوهش نتیجه می گیرد که این اختلافات ناشی از تفاوت در مبانی اصولی، روش های استنباط از نصوص و رویکایات معتبر نزد هر مذهب است و درک این تفاوت ها برای فهم عمیق نظام حقوقی اسلام و اجرای عدالت در جوامع اسلامی ضروری است.

کلیدواژه ها:

ارث ، موانع ارث ، فقه اسلامی ، مذاهب خمسه ، قتل ، کفر ، رقیت ، لعان