ارزیابی اقتصادی محرک های آلی رشد بر عملکرد، درصد روغن و کارایی مصرف آب کلزا در تیمارهای مختلف آبیاری

این پژوهش با هدف بررسی تاثیر محرک­های آلی رشد شامل اسید هیومیک، اسید آمینه، اسید فولویک و عصاره جلبک دریایی بر عملکرد دانه، درصد روغن و کارایی مصرف آب (WUE) کلزا با دو تیمار آبیاری (آبیاری بعد از ۸۰-۷۰ میلی­متر تبخیر تجمعی (آبیاری نرمال یا  شاهد) و آبیاری بعد از ۱۴۰-۱۳۰ میلی­متر تبخیر تجمعی (تنش خشکی) انجام شد. آزمایش به صورت طرح کرت های خرد شده در قالب بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار و به مدت دو فصل زراعی در منطقه مغان اجرا گردید. نتایج نشان داد که تمام تیمارهای محرک رشد نسبت به شاهد در بهبود صفات مورد مطالعه موثر بودند، اما اثربخشی تیمارها تحت تاثیر تعامل با تیمار آبیاری قرار داشت. در شرایط آبیاری نرمال، تیمار اسید هیومیک با عملکرد دانه ۳۸۰۲ کیلوگرم در هکتار، روغن ۴۳/۸ درصد و کارایی مصرف آب برابر ۱/۱۷ کیلوگرم بر مترمکعب بهترین عملکرد را داشت. در مقابل، در تیمار تنش خشکی، اسید آمینه با کارایی مصرف آب معادل ۱/۷۵ و عملکرد دانه ۳۶۸۲ کیلوگرم در هکتار برتر بود. نتایج تحلیل اقتصادی با استفاده از روش بودجه بندی جزئی نیز موید سودآوری تیمار اسید هیومیک در شرایط نرمال و اسید آمینه در شرایط خشکی بیشتر بود. تحلیل تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) با استفاده از روش تاپسیس نشان داد که انتخاب تیمار برتر باید با توجه به اولویت های زراعی (عملکرد، کیفیت یا بهره وری آب) و شرایط محیطی صورت گیرد؛ بر اساس اولویت های زراعی کشاورز مزبور، در شرایط عادی، اسید هیومیک در رتبه نخست قرار گرفت، در حالی که در شرایط خشکی، اسیدهای آمینه و گاهی عصاره جلبک دریایی در اولویت اول قرار داشت. نتایج پژوهش حاکی از آن است که کاربرد محرک های آلی رشد، به ویژه در شرایط محدودیت منابع آب، موجب افزایش عملکرد، کیفیت روغن و کارآیی مصرف آب کلزا می شود و می تواند به عنوان راهکار پایدار و اقتصادی در مناطق نیمه خشک ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

اسید آمینه ، اسید هیومیک ، تنش خشکی ، روش تاپسیس ، عصاره جلبک دریایی ، کشاورزی پایدار