ارزیابی عملکرد و کیفیت رنگ کاسبرگ چای ترش (Hibiscus sabdariffa L.) تحت تاثیر منابع تغذیه ای

سابقه و هدف: از مهمترین عوامل موثر بر تولید محصولات کشاورزی، تغذیه صحیح گیاهان است که علاوه بر نقش مثبت در افزایش میزان عملکرد کمی، کیفیت تولیدات مختلف را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. چای ترش (Hibiscus sabdariffa L.) نیز گیاهی دارویی، یکساله، روزکوتاه، خودگشن و حساس به سرما و یخبندان و دارای بیش از ۳۰۰ گونه در سراسر جهان است که رشد و عملکرد کمی و کیفی آن همانند سایر گیاهان می تواند علاوه بر عوامل ژنتیکی متاثر از شرایط محیطی باشد. از سوی دیگر، با توجه به اهمیت کیفیت مواد استحصال شده در انواع گیاهان دارویی، لازم است در بکارگیری کودهای شیمیایی دقت بیشتری لحاظ شود. بدین منظور، این پژوهش برای دستیابی به برنامه تغذیه ای تلفیقی مناسب از کودهای آلی و زیستی برای جایگزینی کودهای شیمیایی در مزرعه چای ترش انجام شد.مواد و روش ها: این تحقیق، در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار، در سال های زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ و ۱۴۰۲-۱۴۰۱ در شهرستان جیرفت، انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل ۱۴ منبع مختلف تغذیه ای شاهد (T۱)، تلقیح قارچ آربوسکولار میکوریزا (T۲)، کاربرد باکتری آزوسپیریلوم (T۳)، تلقیح قارچ آربوسکولار مایکوریزا (Funneliformis mosseae) + باکتری آزوسپیریلوم (T۴)، کاربرد ۱۰۰ درصد کود مرغی توصیه شده (T۵)، کاربرد ۱۰۰ درصد کود شیمیایی توصیه شده (T۶)، ترکیب ۵۰% کود مرغی توصیه شده + ۵۰% کود شیمیایی توصیه شده (T۷)، کاربرد ۵۰% کود مرغی توصیه شده + قارچ آربوسکولار مایکوریزا (T۸)، کاربرد ۵۰% کود مرغی توصیه شده + باکتری آزوسپیریلوم (T۹)، کاربرد ۵۰% کود مرغی توصیه شده + قارچ آربوسکولار مایکوریزا + باکتری آزوسپیریلوم (T۱۰)، کاربرد ۵۰% کود شیمیایی توصیه شده + قارچ آربوسکولار مایکوریزا (T۱۱)، کاربرد ۵۰% کود شیمیایی توصیه شده + باکتری آزوسپیریلوم (T۱۲)، کاربرد ۵۰% کود شیمیایی توصیه شده + قارچ آربوسکولار مایکوریزا + باکتری آزوسپیریلوم (T۱۳) و کاربرد ۲۵% کود مرغی توصیه شده + ۲۵% کود شیمیایی توصیه شده + قارچ آربوسکولار مایکوریزا + باکتری آزوسپیریلوم (T۱۴) بودند. کشت مزرعه در هر دو سال در تاریخ دوازدهم خردادماه و برداشت نیز در اول آذرماه انجام شد. صفات مورد مطالعه شامل عملکرد تر و خشک کاسبرگ چای ترش، میزان محتوای آنتوسیانین کاسبرگ ها و شاخص های بررسی رنگ هانتر شامل شاخص های L*، a* و b* بودند. همچنین برای ارزیابی کیفیت و خلوص رنگ نیز سه شاخص زاویه هیو (برحسب درجه)، کروما و شاخص قرمزی رنگ ارزیابی شدند. تجزیه آماری داده ها با نرم افزار SAS Ver ۹.۱ و مقایسه میانگین ها با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح معنی دار پنج درصد انجام شد.نتایج: براساس نتایج، بین تیمارهای مختلف کودی از لحاظ کلیه صفات تفاوت معنی داری دیده شد. به طوری که بیشترین عملکرد کاسبرگ تر چای ترش در شرایط کاربرد تیمار تغذیه ای ترکیبی %۵۰ کود مرغی توصیه شده + باکتری آزوسپیریلوم (T۹) و تیمار %۵۰ کود مرغی توصیه شده + ۵۰% کود شیمیایی توصیه شده (T۷) و با ۵۵% افزایش نسبت به شاهد (T۱)، بدست آمد. بالاترین میزان عملکرد کاسبرگ های خشک نیز در تیمارهای ترکیبی۵۰% کود مرغی توصیه شده + ۵۰% کود شیمیایی توصیه شده (T۷) دیده شد که تفاوت آماری با عملکرد کاسبرگ های حاصل از تیمار ترکیبی۵۰% کود مرغی توصیه شده + باکتری آزوسپیریلوم (T۹) نداشت. بیشترین میزان محتوای آنتوسیانین نیز با ۳۶.۲۶ و ۳۴.۹۷ درصد افزایش نسبت به شاهد، به ترتیب از کاسبرگ های حاصل از تیمارهای ترکیبی ۵۰% کود مرغی توصیه شده + قارچ آربوسکولار مایکوریزا + باکتری آزوسپیریلوم (T۱۰) و ۵۰% کود مرغی توصیه شده + باکتری آزوسپیریلوم (T۹) بدست آمد. همچنین حداکثر میزان شاخص های رنگی قرمز- سبز (با میزان ۲۵.۲۹۲ و ۲۴.۹۶۰)، اشباع رنگی (با میزان ۳۹.۹۸۰ و ۳۹.۴۰۳) و قرمزی رنگ (با میزان ۱۰.۷۶۹ و ۱۰.۲۸۲) نیز به ترتیب در همین دو تیمار تغذیه ای تلفیقی، مشاهده شد.نتیجه گیری: نتایج حاصل نشان داد که کاربرد تیمارهای تغذیه ای ترکیبی حاوی کود مرغی و کودهای زیستی می تواند علاوه بر افزایش کمی محصول کاسبرگ چای ترش، کیفیت کاسبرگ های بدست آمده را نیز افزایش دهد. به طوری که بیشترین میزان صفات کمی بررسی شده در کاسبرگ های حاصل از این تیمارها مشاهده شد و در صفات شاخص های رنگ کاسبرگ ها نیز، بالاترین میزان این صفات از تیمارهای ترکیبی کود مرغی و کود زیستی بدست آمدند. ازاین رو، به نظر می رسد تیمارهای تغذیه ای تلفیقی شامل این کودها، می تواند جایگزین مناسبی برای کاهش مصرف کودهای شیمیایی به همراه بهبود عملکرد کمی و کیفی چای ترش درنظر گرفته شود.

کلیدواژه ها:

آزوسپیریلوم ، آنتوسیانین ، قارچ آربوسکولار مایکوریزا ، کود مرغی