تحلیل کمی و معنایی واژگان معماری در چهارمقاله نظامی عروضی

این پژوهش با هدف تحلیل کمی و کیفی واژگان مکانی و معماری در چهار مقاله نظامی عروضی انجام شده است تا نقش این عناصر در شکل گیری ساختار روایی و معنای اجتماعی اثر روشن گردد. داده های تحقیق شامل ده واژه کانونی («خانه»، «شهر»، «کوی»، «سرای»، «برزن»، «پنجره»، «منزل»، «کاخ»، «قصر»، «گنبد و لایه دوم مکان نماها (نام شهرها، نواحی، بازارها، کاروانسراها، باغ ها، قلعه ها عناصر طبیعی است که با روش تلفیقی تحلیل آماری زبانی و معناشناسی اجتماعی بررسی شده اند. نتایج نشان میدهد که «شهر» و «سرای بیشترین بسامد را دارند و کارکردهای متنوعی از موقعیت یابی جغرافیایی تا نمایش قدرت منزلت اجتماعی و عملکرد درمانی را بر عهده میگیرند. سایر واژگان با بسامدی کمتر اما در بافتهای کلیدی و با بار نمادین ویژه به کار رفته اند تحلیل لایه دوم مکان نماها آشکار میکند که چهار مقاله دارای شبکه ای فضایی پویا و چندلایه است که همزمان ابعاد سیاسی، اقتصادی، زیباشناختی و روزمره فرهنگ شهری قرن ششم هجری را بازتاب می دهد. این یافته ها نشان میدهد که اثر مذکور نه تنها متنی ،ادبی، بلکه سندی جغرافیایی-معماری و پلی میان ادبیات کلاسیک و مطالعات تاریخ معماری و جغرافیای تاریخی است و درک ما از میراث فرهنگی ایران را غنی تر می سازد. ضمنا این پژوهش با تبیین همزمان جنبه های کمی و معنایی واژگان میتواند به عنوان الگویی برای مطالعات مشابه در حوزه بازنمایی معماری در متون کلاسیک فارسی و تحلیل پیوند زبان مکان و فرهنگ مادی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

چهار مقاله نظامی عروضی سمرقندی ، عناصر معماری فرهنگ ، مادی ، جغرافیای تاریخی