فرآوری کاه گندم با روش‎های مختلف و تاثیر استفاده از آن بر عملکرد بره های پرواری نژاد قزل

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: غذا و تغذیه بدون شک مهم‎ترین موضوع بحث در دنیای امروز هستند. افزایش جمعیت و تلاش برای تامین نیازهای تغذیه‎ای نسل آینده لزوما نیازمند تلاش و پیگیری در زمینه‎های مختلف کشاورزی، دام‎پروری و علوم وابسته است. نشخوارکنندگان کوچک می‎توانند نقش مهمی را در تامین نیازهای فزاینده جمعیت رو به رشد جهان ایفا نمایند. مزیت نشخوارکنندگان کوچک فاصله نسلی کوتاه، سرعت رشد سریع‎تر و سازگاری و تحمل بیشتر نسبت به شرایط محیطی نسبت به نشخوارکنندگان بزرگ است. یکی از مهم‎ترین مواد غذایی مورد استفاده در تغذیه نشخوارکنندگان، کاه غلات و به‎ویژه کاه گندم است. کاه غلات دارای سطوح بالایی از لیگنین و سیلیس است که هر دو نقش مهمی در کاهش قابلیت هضم و ارزش غذایی آن دارند. در ایران، استفاده از کاه گندم در خوراک دام متداول است و در واقع کشاورزان به‎دلیل کمبود و گرانی علوفه هایی مانند یونجه یا سیلاژ ذرت تمایل بیشتری به استفاده از کاه دارند، هر چند که از کارایی کم آن در تامین بخش علوفه‎ای جیره آگاه هستند. یکی از روش‎های افزایش قابلیت هضم منابع الیافی، تامین نیتروژن برای میکروب هایی است که الیاف را تجزیه می کنند. ارزش غذایی کاه غلات را می‎توان با فرآوری و استفاده از اوره به‎عنوان منبع آمونیاک افزایش داد. فرآوری مرسوم کاه غلات با اوره روشی پرهزینه، دشوار و زمان‎بر است. لذا، استفاده از ماشین‎آلات برای تسهیل این عملیات ضروری به‎نظر می‎رسد. همچنین، نشان داده شده‎است که آهک می‎تواند قابلیت استفاده از منابع علوفه‎ای با کیفیت پایین را با افزایش دسترسی میکروارگانیسم‎های شکمبه به مواد مغذی بهبود بخشد. براساس بررسی‎های انجام‎گرفته، آزمایشات اندکی در خصوص استفاده همزمان از آهک و اوره در فرآوری مواد علوفه‎ای به‎ویژه کاه و تاثیر آن بر عملکرد حیوانات نشخوار‎کننده انجام شده‎اند. لذا، مطالعه حاضر با هدف بررسی روش‎های مختلف فرآوری کاه گندم و تاثیر آن بر قابلیت هضم، تجزیه‎پذیری الیاف شوینده خنثی، مصرف خوراک و عملکرد بره‎های پرواری قزل انجام شد. مواد و روش‎ها: این آزمایش بر روی ۳۶ راس بره قزل با میانگین وزن ۳۰ کیلوگرم و سن ۳ ماه در قالب طرح آماری کاملا تصادفی انجام شد. هر تیمار مشتمل بر نه تکرار بود که در سه گروه سه­تایی براساس وزن زنده تقسیم شدند. تیمارهای آزمایشی شامل گروه کنترل (تغذیه با جیره حاوی کاه گندم فرآوری نشده)، تغذیه با جیره حاوی کاه گندم فرآوری­شده با ۵ درصد اوره، تغذیه با جیره حاوی کاه گندم فرآوری­شده با ۵ درصد آهک و تغذیه با جیره حاوی کاه گندم فرآوری‎شده با ۵ درصد اوره + ۵ درصد آهک بودند. میزان ماده خشک مصرفی، میانگین افزایش وزن هفتگی، ضریب تبدیل خوراک مصرفی، قابلیت هضم ماده خشک، ماده آلی، پروتئین خام و چربی خام، امتیاز مدفوع و احتمال بروز ناهنجاری و پارامترهای خونی شامل گلوکز، نیتروژن اوره‎ای خون و پروتئین کل خون در گروه های آزمایشی تعیین شدند. همچنین، میزان الیاف شوینده خنثی هضم نشده (uNDF) کاه گندم خام و کاه فرآوری‎شده با روش استاندارد اندازه‎گیری شد. یافته‎ها: فرآوری کاه گندم با اوره و یا آهک منجربه کاهش مصرف خوراک شد اما فراوری با ترکیب اوره + آهک تاثیری بر کل خوراک مصرفی نداشت. روند تغییرات مصرف خوراک به‎گونه‎ای بود که در ماه اول و البته پس از سپری شدن آداپتاسیون دوهفته‎ای، مصرف خوراک نوسانات زیادی بین گروه‎های آزمایشی نشان داد که بخشی به ماهیت خوراک و فرآوری آن و بخشی به بیماری حیوانات آزمایشی مربوط بود. اما در ماه دوم، مصرف خوراک روند با ثبات‎تری را داشت و گروه‎های شاهد و آهک + اوره مصرف خوراک بیشتری نسبت به دو تیمار دیگر داشتند. مصرف ماده خشک در دوره دوماهه در تیمارهای کاه فرآوری‎ شده با اوره و یا آهک کاهش معنی‎داری نسبت به دو گروه دیگر نشان داد. متناسب با نوسانات خوراک مصرفی، افزایش وزن حیوانات نیز روندی پرنوسان را در طول دو ماه آزمایش نشان داد. اگرچه میزان کل افزایش وزن بین تیمارهای آزمایشی تفاوتی نداشت ولی گروه شاهد و فراوری با اوره + آهک به‎طور قابل توجهی افزایش وزن بیشتری نسبت به دو گروه دیگر داشتند. میزان ضریب تبدیل خوراک نیز تفاوتی بین گروه‎های آزمایشی نشان نداد. جیره حاوی کاه فرآوری­شده با آهک + اوره بالاترین قابلیت هضم مواد آلی، NDF و ADF را داشت. همچنین، این جیره همراه با کاه فرآوری‎شده با اوره دارای بالاترین قابلیت هضم پروتئین خام و چربی بود. تیمارها تاثیر معنی‎داری بر گلوکز خون داشتند و تیمارهای کاه فرآوری شده با اوره یا آهک گلوکز خون پایین ‎تری در مقایسه با دو تیمار دیگر داشتند. پروتئین خون تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت اما نیتروژن اوره‎ای خون در اواخر دوره پروار در تیمار کاه فراوری شده با اوره + آهک بالاتر از سایر تیمارها بود. در ۲۰ روز اول دوره پرواربندی، امتیاز مدفوع در بره های تیمار شاهد بالاتر از سایر تیمارها بود، اگرچه بین بره های دریافت کننده کاه فراوری شده با اوره، آهک و ترکیب اوره + آهک تفاوتی مشاهده نشد. همچنین در ۲۰ روز دوم و سوم آزمایش، نمره مدفوع بین تیمارها تفاوتی نداشت. فراوری کاه با ترکیب اوره و آهک به‎ طور قابل ‎توجهی مقدار الیاف شوینده خنثی هضم نشده (uNDF) را کاهش داد. نتیجه‎گیری: فراوری کاه گندم با اوره + آهک منجر به بالاترین میزان قابلیت هضم خوراک و الیاف شوینده خنثی شد. با وجود این و علی‎رغم وزن بالاتر حیوانات و خوراک مصرفی بیشتر، عملکرد دام‎های پرواری تفاوتی از نظر آماری نداشتند، هرچند که لازم است تحقیقات بیشتری در این زمینه انجام پذیرند.

کلیدواژه ها:

Fattening lamb ، processing ، lime ، urea ، wheat straw ، آهک ، اوره ، بره های پرواری ، فرآوری ، کاه گندم.