تاثیر بیوچار بر عملکرد گل و خصوصیات رشدی و فیزیولوژیکی ختمی دارویی (Althaea officinalis L)، تحت تنش خشکی

چکیدهسابقه و هدف: کمبود آب تنها بحرانی است که هنوز کسی آن را جدی نگرفته و زنگ خطر آن همچنان بی صدا است، چراکه قطرات باقی مانده آب می تواند در آینده آب را به رویایی دست نیافتنی بدل کند. حجم زیادی از منابع آبی جهان در بخش کشاورزی مصرف می شود. در ایران تنها ۱۲ درصد از مساحت کل کشور زیر کشت قرار دارد، در حالی که حدود ۹۳ درصد از مصرف آب در بخش کشاورزی صورت می گیرد. امروزه به دلیل کمبود منابع آبی، مدیریت آب بخش مهمی از عملیات کشاورزی در تولید محصولات با کیفیت می باشد. در میان راهکارهای مختلف، افزودن اصلاح کننده های آلی به خاک یکی از موثرترین روش ها در راستای حفظ رطوبت و حاصلخیزی خاک به شمار می آیند. بیوچار یکی از بهترین روش های مدیریت و اصلاح خاک محسوب شده و می تواند جهت افزایش پایدار ماده آلی خاک و بهبود خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، تولید بیوچار باعث استفاده بهینه از ضایعات کشاورزی و صنعتی شده و می تواند جهت حفظ محیط زیست و کاهش آلاینده ها و تبدیل ضایعات به ترکیبات مفید مورد استفاده قرار گیرد.مواد و روش ها: این پژوهش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با چهار تکرار به صورت کشت گلدانی در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه محقق اردبیلی اجرا شد. فاکتور اول شامل بیوچار چوب درخت بلوط در نسبت های صفر، ۵، ۱۰ و ۲۰ درصد و فاکتور دوم شامل ۳ سطح آبیاری (۱۰۰، ۷۵ و ۵۰ درصد ظرفیت زراعی) بود. تنش خشکی با کاهش آب آبیاری بر اساس ظرفیت زراعی گیاهان انجام شد. عملکرد گل و خصوصیات رشدی و فیزیولوژیکی مورد ارزیابی قرار گرفتند. تجزیه آماری داده ها با نرم افزار SPSS ۲۱ انجام شد. مقایسه میانگین ها با آزمون چند دامنه ای دانکن درسطح احتمال ۱ و ۵ درصد انجام گردید. یافته ها: نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که کاربرد بیوچار در نسبت ۲۰ درصد بیشترین افزایش را در مقادیر صفات رشدی و رویشی از قبیل ارتفاع، سطح برگ، قطر ساقه و سبزینگی برگ داشت. همچنین بیوچار باعث افزایش شگفت انگیزی در عملکرد و خصوصیات گل در گیاه ختمی دارویی شد. کمترین میزان صفات رویشی و زایشی در تنش خشکی شدید (۵۰ درصد ظرفیت زراعی) بود که استفاده از بیوچار چوب درخت بلوط ۱/۲۱ درصد در صفات رویشی و ۸/۸۱ درصد در صفات زایشی باعث بهبود ویژگی های مورد بررسی در گیاه گردید. همچنین بیوچار با حفظ رطوبت خاک و ایجاد تعادل کاتیونی و افزایش جذب عناصر مغذی باعث بهبود در عملکرد روزنه های گیاه و افزایش هدایت روزنه ای به میزان ۶۵ درصد و کاهش میزان نشت یونی به میزان ۶/۴۷ درصد در شرایط تنش شدید نسبت به گیاهان شاهد شد. با افزایش سطح تنش تولید ترکیبات ثانویه و آنتی اکسیدانی در گیاه افزایش یافت که کاربرد بیوچار با کاهش اثرات منفی تنش میزان تولید ترکیبات ثانویه و آنتی اکسیدانی را ۱/۲۱ درصد کاهش داد. نتیجه گیری: پژوهش حاضر نشان داد بیوچار تاثیر قابل توجهی در افزایش صفات رشدی، رویشی، عملکرد گل و خصوصیات زایشی گیاه ختمی دارویی در شرایط بدون تنش و سطوح تنش خشکی داشت. همچنین بیوچار با افزایش ماده آلی، حفظ رطوبت و ایجاد تعادل یونی تاثیر مثبتی بر روی افزایش مقاومت گیاه در مقابل کمبود آب نشان داد. با توجه به نتایج حاصل از پژوهش انجام شده استفاده از بیوچار درخت بلوط در نواحی خشک و نیمه خشک جهت افزایش تحمل گیاهان به کمبود آب و افزایش حاصلخیزی خاک توصیه می گردد.

کلیدواژه ها:

زغال زیستی ، گیاهان دارویی ، کمبود آب ، حاصلخیزی خاک