هوش مصنوعی در خدمت تاریخ: بازخوانی سنگ نبشته های تخت جمشید با بهره گیری از فناوریهای تشخیص نوشتار و تحلیل زبان

تخت جمشید، به عنوان یکی از برجسته ترین محوطه های باستانی دوران هخامنشی میزبان مجموعه ای غنی از سنگ نبشته ها به زبانهای باستانی از جمله ایلامی، اکدی و فارسی باستان است. این متون اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار، اداری، اقتصادی و فرهنگی امپراتوری هخامنشی در اختیار محققان قرار میدهند. چالشهایی نظیر آسیب دیدگی فیزیکی کتیبه ها، خط میخی پیچیده و محدودیت منابع انسانی متخصص، مانعی جدی در مسیر خوانش و تحلیل جامع این متون محسوب میشود. در این پژوهش، تلاش شده است با بهره گیری از دو فناوری پیشرفته در حوزه هوش مصنوعی، یعنی تشخیص کاراکتر نوری (OCR) و پردازش زبان طبیعی (NLP)، امکان خوانش ماشینی این کتیبه ها بررسی شود. فرآیند پژوهش شامل طراحی یک چارچوب ترکیبی برای دیجیتالی سازی تصاویر سنگ نبشته ها، شناسایی و رمزگشایی علائم خط میخی و در نهایت تحلیل زبان شناختی متون استخراج شده است. نتایج اولیه حاکی از آن است که ادغام الگوریتمهای یادگیری ماشین با رویکردهای زبان شناسی تاریخی می تواند نه تنها دقت خوانش متون باستانی را افزایش دهد بلکه راه را برای بازسازی ساختارهای اداری و مفهومی دوران باستان هموار سازد. این پژوهش گامی در جهت پیوند میان باستان شناسی سنتی و فناوریهای دیجیتال نوین به شمار میرود و پتانسیلهای بالقوه هوش مصنوعی در مطالعات تاریخ محور را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

تخت جمشید ، هوش مصنوعی ، NLP ، OCR ، کتیبه های باستانی