تحلیل تطبیقی مولفه های فرایند انگیزش در تربیت اسلامی و روان شناسی انسان گرا

انگیزش، یکی از مولفه های بنیادین در فرآیند تربیت به شمار می رود که نقش تعیین کننده ای در جهت دهی رفتارهای یادگیری، رشد شخصیت و دستیابی به اهداف تربیتی ایفا می کند. از آنجا که رویکردهای مختلف روان شناختی و دینی، برداشت های گوناگونی از منشا و سازوکار انگیزش دارند، پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی به بررسی و تحلیل مولفه های انگیزشی در دو چارچوب نظری تربیت اسلامی و روان شناسی انسان گرا می پردازد. روان شناسی انسان گرا، به عنوان یکی از جریان های تاثیرگذار در روان شناسی معاصر، بر ارزش های انسانی همچون آزادی، خودمختاری، خودشکوفایی و پاسخ گویی به نیازهای عاطفی، وجودی و شناختی انسان تاکید دارد و بر این باور است که تربیت باید بستر تحقق «خود اصیل» را فراهم آورد. در مقابل، تربیت اسلامی مبتنی بر جهان بینی توحیدی، فطرت الهی، اراده آزاد و گرایش انسان به کمال و قرب الهی است و بر جهت دهی انگیزه ها به سوی اهداف متعالی تاکید دارد. سوال اصلی این پژوهش آن است که: مولفه های فرایند انگیزش در تربیت اسلامی و روان شناسی انسان گرا کدام اند و وجوه اشتراک و افتراق آن ها چیست؟ یافته ها حاکی از آن است که هر دو رویکرد، بر اهمیت انگیزش در فرآیند تربیت تاکید دارند؛ با این تفاوت که در هدف نهایی، منشا انگیزه ها، نقش معلم، روش های برانگیختن و ارزیابی تربیت، اختلاف های بنیادینی میان آن ها مشاهده می شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که تربیت اسلامی با تکیه بر ابعاد فطری و غایتمند انسان، از ظرفیت بی بدیلی برای ایجاد، تقویت و هدایت انگیزش های پایدار برخوردار است.

کلیدواژه ها:

انگیزش تربیتی ، تربیت اسلامی ، روان شناسی انسان گرا ، فطرت الهی ، خودشکوفایی ، هدف مندی تربیت ، رویکرد تطبیقی ، انگیزش پایدار