بررسی تاثیر انقلاب دینی زرتشت در تغییر معنایی دو واژه جادو و دیو براساس روایات شاهنامه و زمینه های فرهنگی آن

چکیده      شاهنامه، دربردارنده رویدادهایی است که در زمان­های مختلف در ایران حادث شده است. برای رسیدن به تصویری دقیق­تر از اصل رویدادها راهی نیست جز واکاوی متن­های بازمانده از ادوار گذشته و بررسی کلیدواژه­هایی برجای مانده از رویدادهای کهن. با قرائن دیگر متون بازمانده از روزگاران گذشته، می­توان اقدام به واشکافی متن شاهنامه کرد، تا اصل وقایع بازسازی شود. در این پژوهش، به روش تحلیلی-تطبیقی، کلیدواژه جادو و دیو مورد کاوش قرار می­گیرد و مشخص می­شود که جادو در شاهنامه، همان روحانیان یا کاهنان مذهب گذشته آریایی پیشازرتشت هستند که به دلیل گرایش­های فراوان­شان به زهد و دنیاگریزی و کشاندن جامعه در این مسیر، سبب خرابی آبادی­ها و تباهی زیست دنیوی مردمان شده­اند و زرتشت که با این رویه­های دنیاگریزانه که نتیجه­ای جز ویرانی آبادانی­ها ندارد، مخالف است به قیام علیه روش دنیاگریزانه آن­ها می­پردازد که منتهی به انقلاب دینی و به زیر کشیدن دیوها به عنوان خدایان مورد پرستش جادوان و جایگزینی آن با طیف خدایان مخالف­شان یعنی اهوره­ها می­شود و واژگان دربردارنده نام و طبقات کاهنان و روحانیان آن آیین مانند جادو، کرپ، کوی و همچنین به تبع آن واژه دیو، دارای بار معنایی منفی می­شود و برخلاف آموزه­های جادوان و کاهنان آن آیین، زرتشت دنیاگرایی را محور آیین خویش قرار می­دهد. شاهنامه به دلیل وسعت محدوده زمانی، یعنی از بدو خلقت تا دوران تاریخی، دربرگیرنده هر دو معنا و کاربرد واژه دیو و جادو است؛ معنا و کارکرد مثبت مربوط و بازمانده از دوران پیشازرتشت و معنا و کارکرد منفی محصول دوران پسازرتشت است.

کلیدواژه ها:

زرتشت ، شاهنامه ، جادو ، دیو ، تحول معنایی