پایش و تحلیل خشکسالی حوضه دریاچه ارومیه با شاخصهای VCI و TCI در محیط گوگل ارث انجین

خشکسالی یکی از بلایای طبیعی است که اثرات گسترده ای بر منابع، آب کشاورزی، محیط زیست و جوامع انسانی دارد. حوضه آبریز دریاچه ارومیه به عنوان یکی از اکوسیستمهای تالابی حیاتی ایران با بحران شدید زیست محیطی ناشی از خشکسالیهای مکرر و مدیریت ناپایدار منابع آب مواجه است. پایش دقیق و به هنگام خشکسالی برای درک دینامیکهای آن و اتخاذ تصمیمات مدیریتی آگاهانه ضروری است. هدف این پژوهش پایش و تحلیل الگوهای زمانی خشکسالی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه با استفاده از شاخصهای وضعیت دما (TCI) و وضعیت پوشش گیاهی (VCI) مبتنی بر سنجش از دور و با بهره گیری از قابلیتهای پردازشی سامانه گوگل ارث انجین (GEE) بود. در این تحقیق از دادههای سنجنده مودیس (MODIS) ماهواره ترابرای محاسبه سری زمانی سالانه شاخصهای TCI دوره ۲۰۰۰-۲۰۲۲ دادههای ۸روزه تفکیک ۱ کیلومتر و VCI دوره ۲۰۰۰-۲۰۲۴ دادههای ۱۶روزه تفکیک ۲۵۰متر هر سال استفاده شد. نتایج تحلیل سری زمانی نشان دهنده نوسانات بین سالی قابل توجه در هر دو شاخص بود که بیانگر تغییرات شدید سالانه در وضعیت تنش دمایی و سلامت پوشش گیاهی در حوضه است. مقادیر پایین TCI در سالهایی نظیر ۲۰۰۳، ۲۰۰۸، ۲۰۱۵ و ۲۰۲۰ و مقادیر پایین VCI در سالهایی مانند ۲۰۰۶، ۲۰۰۸، ۲۰۱۷ و ۲۰۲۱، وقوع دورههای خشکسالی و تنش شدید را تایید کرد. در مقابل سالهایی با مقادیر بالاتر این شاخصها نیز مشاهده شد که نشان دهنده بهبود نسبی شرایط بود عدم وجود روند خطی مشخص بلندمدت در هر دو شاخص بر ماهیت متناوب و تکرارشونده پدیده خشکسالی در این منطقه تاکید دارد این یافتهها کارایی شاخصهای TCI و VCI و قدرت سامانه GEE در پایش سریع و کارآمد خشکسالی در مقیاس حوضه را نشان میدهد و بر آسیب پذیری مداوم حوضه آبریز دریاچه ارومیه در برابر خشکسالی و لزوم استمرار پایشهای دقیق برای حمایت از راهکارهای مدیریتی و احیا تاکید میکند.

کلیدواژه ها:

حوضه دریاچه ارومیه ، خشکسالی ، شاخص TCI ، شاخص VCI ، گوگل ارث انجین