تمثال همایون مضمون شناسی کتیبه های سنگ نگاره قاجاری موسوم به شکل شاه

نقش برجسته شکل «شاه یکی از آثار سنگ نگاره ای دوره ی قاجار است که در دل صخره ای در تنگه ی «بند بریده» در منطقه ی لاریجان از توابع ،آمل به دستور ناصرالدین شاه قاجار حجاری شده است این اثر شامل تمثال شاه و تصویر همراهان است که با کتیبه هایی در مضامین ،گوناگون به یک سند تاریخی و مهم دوره قاجار بدل شده است. هدف اصلی از انجام این پژوهش خوانش و مضمون شناسی این اثر و دسته بندی مضامین متنوع آن است بدین جهت شناخت کتیبه نگاری عصر ناصری در گرامیداشت بازسازی مسیر صعب العبور جاده هراز مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا پژوهش پیش رو در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان بازنمایی قدرت سلطنتی را بر اساس متن و تصویر در این سنگ نگاره جستجو کرد؟ جهت دستیابی به اهداف پژوهش و پاسخ به پرسش مذکور اثر حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی مورد خوانش قرار گرفته است یافتههای پژوهش نشان میدهد که محوریت اشعار در قالب فرمان سلطنتی، بازسازی مسیر و مدح شاه تنظیم شدهاند این مضامین با بهره گیری از نظم قرینه تصویری و متنی و با هدف تثبیت جایگاه شاه در مرکز قدرت طراحی و تنظیم شده .است جای گیری هوشمندانه این مضامین کلیدی در اطراف تصویر شاه، او را از نظر بصری و مفهومی در کانون قاب قرار میدهند. همچنین القاب سلطنتی و معرفی درباریان در متن کتیبه، بیانگر ساختار اداری و تبلیغات سیاسی در دوره قاجار است اشاره به نام خوشنویس مهندس و حجار نیز نشان دهنده اهمیت جایگاه هنرمند و حمایت از هنر در دستگاه حکومتی آن دوره .است در نهایت کتیبه شکل شاه را میتوان زیر مجموعه نوین از کتیبه های پایه گذاری دانست که به عنوان بیانیهای تصویری نوشتاری دارای ترکیبی از تصویر، ادبیات، تاریخ و معماری است جانمایی این اثر در ارتفاع بالا نیز نشان دهنده حضور و اقتدار ناصرالدین شاه در نقاط گوناگون ایران و حتی در مسیرهای کوهستانی و بر سر راه مسافران بوده که به منزله رسانه ای برای ثبت جایگاه شاه در حافظه تاریخی دوران عمل میکند.

کلیدواژه ها:

سنگ نگاره شکل ، شاه ناصرالدین شاه ، کتیبه نگاری ، کتیبه پایه گذاری