مروری بر برخی مطالعات، روش ها و برآوردهای فرسایش خاک و رسوبدهی در ایران

فرسایش خاک و تولید رسوب از جمله تهدیدهای جدی محیط زیستی در جهان به شمار می رود که تاثیرات منفی زیادی بر کشاورزی، منابع طبیعی و بوم سازگان دارد. عدم اطلاع کافی از نتایج روش های مختلف برآورد و اندازه گیری فرسایش خاک به عنوان یک چالش جدی در مطالعات فرسایش خاک کشور مطرح است. این پژوهش برخی از مهمترین مطالعات انجام شده در زمینه فرسایش خاک و رسوبدهی در ایران را بررسی می نماید. در ابتدا، مطالعات فرسایش آبی انجام گرفته در داخل کشور در بین سال های ۱۳۵۱ و ۱۴۰۳ در پایگاه های مختلف علمی مانند پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، بانک اطلاعات نشریات کشور و Google Scholar جست و جو و جمع آوری شد. منابع علمی مزبور از جوانب و دیدگاه های مختلف طبقه بندی شده و مورد تحلیل قرار گرفتند. سپس روش های مختلف اندازه گیری و برآورد فرسایش خاک، از جمله مدل های ریاضی و تجربی و همچنین برآوردهای موجود از میزان فرسایش خاک و رسوبدهی در ایران ارائه و معرفی شدند. نتایج مطالعات بررسی شده نشان می دهند که میزان فرسایش خاک در حوزه های آبخیز مختلف ایران به طور قابل توجهی متفاوت است و به طور متوسط بین ۵ تا ۶۸ تن در هکتار در سال گزارش شده است. این تفاوت ها تحت تاثیر عوامل اقلیمی و محلی ازجمله ویژگی های جغرافیایی، نوع خاک، پوشش گیاهی، ناهمواری و فعالیت های انسانی قرار دارند. توزیع مکانی استفاده از مدل های RUSLE، MPSIAC، EPM، WEPP، ICONA و SLEMSA در کشور ارائه شده است. برخی از مطالعات فرسایش خاک در کشور بدون درنظر گرفتن فرضیات و دامنه کاربرد مدل ها، از مدل ها برای تخمین فرسایش خاک پرداخته اند. یافته های مبتنی بر تحلیل های مقایسه ای مطالعات فرسایش خاک در مقیاس کشوری، ضمن شناسایی خلاها و فرصت های تحقیقاتی می تواند موجب بهبود برنامه های مدیریت خاک و حفظ منابع طبیعی در ایران شود.

کلیدواژه ها:

حوزه آبخیز ، فرسایش خاک ، مدل های تجربی ، پیش بینی