بررسی تطبیقی نسبت بین دترمینیسم و اراده اختیاری در اندیشه تکامل فیزیکالیستی دانیل دنت و صدرالمتالهین

به رغم اینکه صدرالمتالهین نفس باور و دانیل دنت فیزیکالیست است، اما در ایجاد سازگاری بین رفتار اختیاری و ضرورت علمی یا عینی، از جهاتی تحلیل هایی با نتایج نزدیک ارائه می نمایند. در تاریخ سازگارگرایی میان آزادی اراده و ضرورت عینی، اندیشمندان یا از طریق تحلیل طبیعی محض، یا از طریق ایجاد تفکیک میان دوگانه نفس و بدن، یا نظیر ملاصدرا، با تحلیل وحدت گرایانه به اثبات سازگاری پرداخته اند. صدرالمتالهین با پذیرش علم به عنوان صفت حقیقی نفسانی و نحوه فاعلیت تابشی نفس نسبت به صدور خود اراده، به حل مسئله می پردازد. اختیار از منظر وی یک وصف وجودی برآمده از حاق خودآگاهی است. دانیل دنت عصب شناس و فیزیکالیست تکاملی، آزادی اراده و دیگر موارد مشابه درونی را به عنوان یک هویت فیزیکالی محض معرفی می نماید. او بر خلاف صدرالمتالهین، در راستای اندیشه تکاملی خود، وصف علم را به عنوان صفت ضروری فاعل اخلاقی نفی می نماید و سپس با طرح قانون نظریه تکاملی، یعنی قاعده «انتخاب طبیعی»، علم را به عنوان یک ارمغان ارزشمند انتخاب طبیعی و وصف عارضی برای انسان تبیین نموده و آن را شرط صدور اراده که از نظر او، از دیگر محصولات انتخاب طبیعی است معرفی می نماید. به نظر می رسد اگر رهیافت تلفیقی مادی فرامادی صدرالمتالهین که ضرورتا با پیدایش مادی شروع می گردد، از تفصیل های تحلیل فیزیکالیستی دنت آغاز گردد و با تحلیل نفسانی و فرامادی تکمیل شود، به پاسخ بهتر و همه جانبه ای برای اثبات سازگاری خواهد انجامید.

کلیدواژه ها:

مبدا اراده ، انتخاب طبیعی ، فاعل بالتجلی ، فیزیکالیسم