تحلیل اثرات مستقیم و سرریز فضایی متغیرهای اقتصادی بر ردپای اکولوژیک در جهان با استفاده از مدل دوربین فضایی پویا

افزایش فشار بر منابع طبیعی در پی رشد اقتصادی و جمعیتی مفهوم ردپای اکولوژیک را به شاخصی مهم برای سنجش پایداری محیط زیست کشورها بدل کرده است. در تحقیق حاضر اثرات مستقیم و غیر مستقیم فضایی متغیرهای اقتصادی شامل تولید، ملی ظرفیت زیستی، آزادی تجاری و شهرنشینی بر ردپای اکولوژیک در ۱۵۴ کشور جهان که آمار و اطلاعات آنان طی دوره ۱۲ تا ۲۰۲۱ در آمارنامههای جهانی موجود بود با استفاده از مدل دوربین فضایی پویا مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت. دادههای پانل فضایی با استفاده از نرم افزار Stata تحلیل شده اند. در این راستا، در مرحله نخست، با استفاده از آماره موران وجود همبستگی فضایی بین کشورها تایید شد که توجیه کننده استفاده از الگوهای فضایی است. تحلیل نتایج مدل نشان میدهد که تولید ناخالص داخلی کشورها اثر مثبت و معناداری بر ردپای اکولوژیک دارد در حالی که توان دوم آن اثر منفی و معناداری دارد؛ این یافته حاکی از تایید وجود منحنی کوزنتس محیط زیستی در کشورهای مورد مطالعه است. نتایج همچنین نشان داد ظرفیت زیستی و آزادی تجاری اثری مثبت بر ردپای اکولوژیک داشته اند، در حالی که گسترش شهرنشینی منجر به کاهش آن شده است. بررسی تفکیکی اثرات مستقیم و غیر مستقیم نشان میدهد که اغلب تاثیرات معنادار از مسیرهای مستقیم بوده و اثرات سرریز فضایی محدودتر بوده است؛ این یافته ها حاکی از آن است که اقدامات سیاستی در سطح ملی نقش مهمتری در مدیریت رد پای اکولوژیک دارند با این وجود، وجود اثر سرریز فضایی بعضی متغیرها نظیر سر ریز خود ردپای اکولوژیکی و ظرفیت زیستی از یک کشور به کشورهای دیگر تایید شد که نشان همکاری و تعامل جهانی جهت نیز در حفاظت محیط زیست و مدیریت ردپای اکولوژیک به منظور توسعه پایدار جهانی ضروری است براساس یافته ها توصیه میشود دولتها در کنار پیگیری رشد اقتصادی متعادل و متوازن ملی برنامه هایی جهت توسعه فناوریهای پاک، توسعه شهرنشینی مدرن و پایدار، بهبود بهره وری منابع و ارتقای آگاهی زیست محیطی فراهم کنند و همزمان به همکاریها و معاهدات بین المللی اهمیت و بهای بیشتری بدهند.

کلیدواژه ها:

ردپای اکولوژیک ، مدل دوربین فضایی ، پویا ، اثرات مستقیم و غیر مستقیم ، منحنی کوزنتس ، اقتصاد محیط زیست