ارزیابی مدیریت زراعی سطوح نیتروژن و تراکم کاشت بر صفات فیزیولوژیکی و متابولیت های ثانویه در گیاه صنعتی- دارویی نیل (Indigofera tinctoria L.)

گیاه نیل (Indigofera tinctoria L.) یکی از  مهمترین گیاهان رنگزا شناخته شده در جهان با کاربردهای صنعتی و دارویی متعدد است. با توجه به نقش مهم عوامل زراعی در بهبود عملکرد کمی و کیفی این گونه گیاهی، پژوهش حاضر در سال زراعی ۱۴۰۲ با هدف بررسی تاثیر مقادیر مختلف کود نیتروژن (۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار) و تراکم بوته (۳۰، ۴۰، ۵۰ و ۶۰ بوته در متر مربع) بر صفات فتوسنتزی (کلروفیل a، b، کل و کاروتنوئیدها) و محتوای رنگدانه ایندیگوکارمین در شرایط اقلیمی شمال استان خوزستان در شهرستان شوشتر به صورت طرح آزمایشی کرت های خردشده در قالب بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. نتایج نشان داد که افزایش کود نیتروژن منجر به افزایش معنی دار تمامی صفات فتوسنتزی و متابولیت ثانویه ایندیگوکارمین شد. بیشترین مقادیر کلروفیل a(۸۵/۱ میلی گرم بر گرم)، کلروفیل b (۷۳/۰میلی گرم بر گرم)، کلروفیل کل (۵۸/۲ میلی گرم بر گرم)، درصد ایندیگوکارمین (۸۱/%۰) در تیمار ۷۵ کیلوگرم نیتروژن و تراکم ۳۰ بوته در متر مربع مشاهده شد. همچنین، تیمار ۷۵ کیلوگرم نیتروژن و تراکم ۴۰ بوته در متر مربع بالاترین محتوای متابولیت ثانویه ایندیگوکارمین (۷۵/۵گرم بر متر مربع) را فراهم کرد که از نظر عملکرد کمی بهینه تشخیص داده شد. تجزیه واریانس داده ها نشان داد که کلیه اثرات ساده در سطح احتمال ۱% و اثر متقابل نیتروژن و تراکم، بر تمامی صفات مورد مطالعه در سطح احتمال ۵% معنی دار بودند. درصد پایین ضریب تغییرات (حدود ۸/۳ تا ۲/۷%) نیز حاکی از دقت بالای انجام آزمایش بوده و همبستگی مثبت و معنی داری بین شاخص های فتوسنتزی و محتوای ایندیگوکارمین (۹۱/۰r=) مشاهده شده نشان دهنده نقش مستقیم دستگاه فتوسنتزی در سنتز متابولیت های ثانویه است. در نهایت، کاربرد ۷۵ کیلوگرم نیتروژن در هکتار و کشت گیاه در محدوده تراکم ۳۰ تا ۴۰ بوته در متر مربع به عنوان بهترین تیمار از نظر تعادل بین کیفیت و کمیت محصول شناسایی شد و این تیمارها می توانند به عنوان الگوی بهینه کشت گیاه نیل در مناطق افلیمی مشابه مطرح شوند.

کلیدواژه ها:

تنش محیطی ، رنگدانه های گیاهی ، سازوکار دفاعی ، فتوسنتز و مدیریت زراعی