بررسی انتقادی ساختار شناخت ماشینی از منظر حکمت متعالیه

در عصر سلطه داده و گسترش هوش مصنوعی، مسئله امکان شناخت در سامانه های هوشمند به یکی از چالش های بنیادین فلسفه ذهن و فلسفه تکنولوژی بدل شده است. پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی و بر اساس مبانی حکمت متعالیه ملاصدرا، به تحلیل ساختار شناخت در هوش مصنوعی می پردازد و آن را با ساختار معرفت انسانی در نظام صدرایی مقایسه می کند. در این دیدگاه، شناخت حقیقی مبتنی بر «علم حضوری» و اتحاد وجودی عالم و معلوم است، در حالی که هوش مصنوعی تنها بر پردازش داده ها و بازنمایی های نمادین یا آماری تکیه دارد. مقاله نشان می دهد که در غیاب حضور وجودی معلوم نزد فاعل شناسا، هیچ گونه علم حضوری و بالتبع هیچ گونه فهم و معنای اصیل در سامانه های ماشینی تحقق نمی یابد. در نتیجه، ساختار شناخت در هوش مصنوعی نه تنها فاقد قابلیت درک شهودی و وحدت یافته است، بلکه از اساس با شناخت انسانی که مبتنی بر وجود، حضور و ادراک بیواسطه است، تفاوتی ماهوی دارد. این تحلیل، زمینه ای برای نقد معرفتشناختی دیدگاه های خوش بینانه درباره توان شناختی AI در علوم انسانی فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

علم حضوری ، حکمت متعالیه ، هوش مصنوعی ، شناخت انسانی ، اتحاد عالم و معلوم