تحلیلی بر رفتار آبهای سطحی با تاکید بر کاربرد ضرایب شکل حوضه در نظام تصمیم سازی توسعه شهری و روستایی

با گسترش فضاهای شهری و روستایی و تغییر در پوشش سطحی زمین، خطر بروز سیلابهای ناگهانی افزایش یافته است؛ در این میان، تحلیل رفتار آبهای سطحی و شناخت ویژگیهای ژئومورفولوژیکی حوضههای آبریز میتواند نقش تعیینکنندگی در کاهش خسارات ناشی از رواناب ایفا کند. هدف این مقاله بررسی نقش ضرایب شکل حوضه همچون ضریب کشیدگی هورتن، ضریب کشیدگی گراویلیوس، ضریب میلر و نسبت کشیدگی در تحلیل رفتار آبهای سطحی و کاربرد آنها در فرآیند تصمیمسازی توسعه شهری و روستایی است. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای و تحلیل منابع علمی داخلی و بین المللی انجام شده است. در این راستا، با استفاده از مفاهیم هیدرولوژیکی و ابزارهای مورفومتریک، رفتار رواناب در حوضههای مختلف ارزیابی شده و ارتباط آن با طراحی کالبدی سکونتگاهها بررسی گردید. یافته ها نشان میدهد که حوضههای با کشیدگی کمتر (ضریب هورتن نزد یک به یک) دارای زمان تمرکز کوتاهتر و پتانسیل باالتر بروز سیلاب هستند، در حالیکه حوضههای کشیدهتر، با زمان تمرکز بلندتر، امکان تخلیه رواناب بیشتری دارند. این تحلیلها میتواند به مکانیابی بهینه کاربریهای حساس، طراحی موثر کانالها و جداول آب و ارتقاء ایمنی محیط کمک نماید. در نتیجه، استفاده از این ضرایب هندسی به عنوان ابزاری کمهزینه و موثر برای افزایش تابآوری شهری و روستایی در برابر تهدیدات اقلیمی و سیلابی، به برنامه ریزان و طراحان توصیه میشود.

کلیدواژه ها:

آب های سطحی ، حوضه آبر یز ، سیلاب ، تحلیل آب