تحلیل قدرت و منفعت ذینفعان تغییر کاربری زمین شهری

تغییر کاربری زمین یکی از مهمترین فرآیندهای تاثیرگذار بر سازمان فضایی شهر و توزیع منافع اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در سطح شهری است. در این فرآیند، ذینفعان مختلف با قدرتها و منافع متفاوت نقش آفرینی می کنند، بنابراین شناخت این ذینفعان و تحلیل نوع قدرت و جنس منافع آنها برای دستیابی به تصمیم گیری های منصفانه و پایدار ضروری است. این مقاله با هدف تحلیل قدرت و منفعت ذینفعان موثر بر فرآیند تغییر کاربری زمین، مطالعه ای بر مصوبات کمیسیون ماده ۵ شهر اهواز انجام داده است. ابتدا با شناسایی ۳۰ ذینفع و بهره گیری از نظر ۳۴ نفر از کارشناسان و مطلعین این کمیسیون، از طریق ماتریس قدرت-منفعت، ذینفعان کلیدی شناسایی شدند. سپس با استفاده از روش ترکیبی (پرسشنامه و مصاحبه نیمه ساخته یافته) به تحلیل نوع قدرت (قانونی، اقتصادی، سیاسی، علمی و اجتماعی) و منافع (اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و عملکردی) این ذینفعان پرداخته شد. نتایج نشان می دهد که مالکان، شهرداری، سرمایه گذاران، استانداری و اداره کل راه و شهرسازی، از ذینفعان کلیدی دارای قدرت و منفعت بالا محسوب می شوند. در مقابل گروه هایی همچون شهروندان علیرغم داشتن منافع عمومی و ذینفعانی همچون جامعه دانشگاهی و سازمان های مردم نهاد به عنوان گروه هایی که صرفا پیگیر کننده منافع عمومی هستند، از قدرت تاثیرگذاری اندکی برخوردارند. این وضعیت منجر به نابرابری در توزیع منافع و اولویت یافتن منافع فردی و سازمانی با ماهیت اقتصادی و سیاسی نسبت به منافع عمومی شده که می تواند پیامدهایی همچون تضعیف عدالت فضایی و ناپایداری اجتماعی داشته باشد.

کلیدواژه ها:

تغییر کاربری زمین ، تحلیل ذینفعان ، منفعت ، قدرت ، کمیسیون ماده ۵ شهر اهواز