تحلیل تطبیقی اصول فضای قابل دفاع در محیطهای مسکونی و مراکز شهری با رویکرد ترکیبی طراحی محیطی و حکمرانی شهری

فضاهای بیدفاع شهری، که به دلیل ویژگی های کالبدی و اجتماعی مستعد وقوع جرم و آسیب های اجتماعی هستند، از چالش های اصلی پیشروی توسعه پایدار شهرها هستند. از این جهت شناسایی معیارهای ارتقای امنیت در محیطهای شهری این امکان را در اختیار برنامه ریزان و مدیران شهری قرار می دهد تا فضاهای شهری را امن تر سازند. نکته ای که در این خصوص وجود دارد آن است که معیارهای فضای قابل دفاع در مراکز شهری (فضای عمومی) از محیط های مسکونی (فضای نیمه خصوصی) می تواند متفاوت باشند. این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی نظریات مربوط به فضای قابل دفاع شهری به دنبال ارایه الگویی از معیارها و مقوالت فضای قابل دفاع شهری در دو محیط مذکور است. با بهره گیری از رویکرد نظام مند PRISMA و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی ۶ مقوله کلیدی فضای قابل دفاع شامل «قلمروگرایی»، «کنترل دسترسی»، «فعالیت پذیری»، «حفظ و نگهداری فضا»، «نظارت» و «مداخله اجتماعی» استخراج شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که این مقوالت در دو بستر محیط مسکونی و مرکز شهر دارای کارکرد متفاوتی می باشند. در حالی که محیط های مسکونی بیشتر از مقوالت «کنترل دسترسی»، «قلمروگرایی» و «مداخله اجتماعی» در تامین امنیت بهره می برند، مراکز شهری به فعالیت پذیری وابسته هستند. «نظارت» از نوع طبیعی و «حفظ و نگهداری فضا» اصولی هستند که در هر دو محیط با سازوکاری متفاوت کارکرد دارند. مقاله با تاکید بر پیوند میان طراحی محیطی و حکمرانی شهری نتیجه می گیرد که تحقق موثر فضای قابل دفاع، تنها از طریق طراحی فیزیکی ممکن نیست، بلکه نیازمند مداخله و ارتقاء سرمایه اجتماعی در چارچوب حکمرانی شهری است.

کلیدواژه ها:

فضای قابل دفاع ، طراحی محیطی ، حکمرانی شهری ، محیط مسکونی ، مرکز شهر