بررسی گستره مجاز به کارگیری توریه از نگاه فقهی در جمهوری اسلامی ایران

در دهه های اخیر طیفی از متفکرین علوم انسانی، با برداشتی نادرست از مفهوم تقیه و توریه در آثار و متون اسلامی، سعی نموده تا استفاده از گزاره های کذب و دروغ در مناسبات اجتماعی و سیاسی جامعه را برگرفته از بن مایه های اندیشه اصیل اسلامی عنوان و با تمسک به این مفاهیم، توجیهاتی را برای اقدامات ناصواب خود اقامه نمایند؛ تردید در شفافیت آرا، تعلل در عدم دسترسی آزاد به گردش اطلاعات و...، نمونه هایی از این مطالبات اجتماعی است که به بهانه تبعات سیاسی امنیتی برای تصمیم سازی های کالن کشور، از پاسخ روشن به آن اجتناب گردیده است. در این نوشتار با بررسی و کنکاش در برخی تفاسیر قرآن کریم و تعدادی از کتب حدیثی، فقهی و لغوی، به تبیین معانی لغوی و اصطالحی توریه، پرداخته و نظریات فقها درباره آن و نیز ادله موافقان و مخالفان(برگرفته از قرآن و سنت و اصول عملی و ...) این مبحث فقهی در عرصه سیاسی بررسی شده و در نهایت این نتیجه حاصل می شود که بهره گیری از توریه به عنوان راه فراری از ارتکاب کذب، فقط باید در موارد اضطرار باشد. این اضطرار طبیعتا در کارکردهای حساس و محرمانه ای که در راستای منافع ملی بوده کاربرد گسترده تری دارد و تشخیص مصادیق ضرورت بر عهده مکلف می باشد. اما آنچه مسلم است عدم جواز این موضوع فقهی و تعمیم بخشیدن آن به سایر زمینه های زندگی عادی، امر مورد تاکید شارع مقدس و علمای اصیل اسلامی بوده و عدول از آن مصداق حیله حرام قلمداد و در صورتی که از توریه برای توجیه اقدامات ناصواب به هر نحوی استفاده گردد، امری مذموم تلقی و کیفر شرعی و قانونی دروغ بر آن متصور است.

کلیدواژه ها:

صدق ، کذب ، توریه ، اختیار ، اضطرار