تاثیر الگوهای هنر اکسپرسیونیسم بر معماری بناهای عمومی شاخص دوره پهلوی دوم (مطالعه ی موردی: برج آزادی)

اکسپرسیونیسم به عنوان یکی از جنبش های مهم هنری قرن بیستم، تاثیرات قابل توجهی بر رشته های مختلف هنر از نقاشی و مجسمه سازی گرفته تا ادبیات، سینما، موسیقی و معماری بر جای گذاشته است. پژوهش حاضر با رویکردی بینارشته ای به بررسی نقش الگوهای هنر اکسپرسیونیسم در شکل گیری معماری بناهای عمومی دوره پهلوی دوم ایران می پردازد و برج آزادی (شهیاد سابق) را به عنوان مطالعه ی موردی شاخص مورد تحلیل قرار می دهد. روش تحقیق از نوع کیفی و تاریخی-تفسیری است که با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و تطبیقی، حداقل ۱۵ شاخص تطبیقی میان هنر اکسپرسیونیسم و معماری برج آزادی شناسایی و تحلیل شده است. ابتدا مفاهیم و ویژگی های مکتب اکسپرسیونیسم در هنرهای گوناگون (نقاشی، معماری، مجسمه سازی، شعر، سینما، موسیقی و ...) به دقت بررسی شده و سپس تاثیر این مفاهیم بر طراحی برج آزادی تبیین گردیده است. برای تقویت تحلیل تطبیقی، آثار بین المللی معماری اکسپرسیونیستی نظیر برج اینشتین اثر اریش مندلسون و پاویون شیشه ای برونو تات، به عنوان نمونه های تطبیقی بررسی شده اند. نتایج تحقیق نشان می دهد که برج آزادی به عنوان یک معماری یادمانی مدرن، واجد بسیاری از مولفه های اکسپرسیونیستی است؛ از بیان سمبلیک و ترکیب خلاقانه ی فرم ها گرفته تا بهره گیری از فناوری های نوین زمان خود برای خلق سطوح پیچیده. این اثر، با تلفیق هوشمندانه ی نشانه های تاریخ و هنر ایران زمین در قالب بیانی مدرن، نمونه ای الهام بخش از تاثیر متقابل هنر و معماری در عصر پهلوی دوم به شمار می آید. یافته های پژوهش می تواند به درک عمیق تر نحوه ی انعکاس جریان های هنری در معماری معاصر ایران کمک کرده و در طراحی بناهای یادمانی آینده که حامل پیام های فرهنگی-احساسی هستند، کاربرد داشته باشد.

کلیدواژه ها:

اکسپرسیونیسم ، معماری پهلوی دوم ، برج آزادی (برج شهیاد) ، معماری یادمانی مدرن ، شاخص های تطبیقی هنر و معماری ، بینارشته ای