مردم پیشینی و دولت پسینی در حکمت متعالیه و عرفان

پژوهش حاضر با رویکرد فلسفی و عرفانی و با روش تحقیق تبیینی و معناکاوی، به این سوال پرداخته که آیا سالار بودن مردم یک امر اعتباری است؟ و یا یک امر حقیقی است؟ به نظر می رسد که با رویکرد حکمت متعالیه و عرفان، سالار بودن مردم یک حقیقت و اعتباری نیست. تقدم مردم بر دولت همسو با تمام اقسام ملاک و معیار تقدم و تاخر، سبق و لحوق در حکمت متعالیه است؛ همچنین همسو با عرفان است، انسان در عرفان مقام والایی دارد و مقدم بر هر جمع اعتباری است. لذا، مردم که آحاد انسانی است، نسبت به دولت یک امر پیشینی بوده و دولت یک امر پسینی است. تاسیس دولت و بقای آن به مردم بوده و مردم از این حیث مقدم بر دولت است. اقسام و انواع تقدمهایی که در منطق و حکمت مورد بحث قرار می گیرند، عبارتند از: تقدم بالطبع، بالشرف، بالزمان، بالذات، بالعلیه، بالمرتبه و یا رتبه. اگر با هر یک از اقسام تقدم ها دولت و مردم مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند، مردم پیشین بوده و دولت پسین است. با رویکرد عرفانی نیز مردم پیشین و مخدوم اند و دولت پسین و خادم مردم است در عرفان، انسان سالار نظام آفرینش است. سالاری انسان مستفاد از قرآن، برهان و عرفان است. با رویکرد عرفان نظری و عرفان عملی مردم سالارند.

کلیدواژه ها:

مردم ، سالار ، دولت ، حکمت متعالیه ، عرفان ، مردم پیشینی و دولت پسینی