جلوههایی از کنش مندی اجتماعی زن ایرانی در شاهنامه فردوسی

زن از گذشتههای دوردست در فرهنگ ها و تمدن های گوناگون، موضوع گفتگو و گاه بحث فراوان فلسف ی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و ادبی بوده است. این سوژه بارها از نظرگاه های مختلف، به ویژه در حوزه ادبیات بررسی شده است. متون حماسی به مثابه پاره مهم ادبیات کلاسیک و یکی از جنبه های مهم فرهنگ و ادب ایرانی، به جایگاه اجتماعی زنان توجه ویژه دارد. شاهنامه فردوسی در این میان، دارای مضامین شکوهمند و گاه تامل برانگیز فراوانی است که تا به حال به طور جدی به آن پرداخته نشده است. نوشتار پیش رو بر آن است تا به شیوه توصیفی تحلیلی و از خالل بررسی شاهنامه فردوسی و تحلیل محتوای ابیات، کنش مندی های زن در این کتاب را بازیابی، تبیین و تحلیل جامعه شناختی کند. بر همین اساس دریافته شد که جایگاه زن در شاهنامه در نقش هایی همچون: عاشق، معشوق، مادر آرمانی، کنش گر اجتماعی-سیاسی، عامل زایندگی و باروری، و ندرتا فریبنده پیمان گسل تعریف می شود. از منظر جامعه شناختی بر خالف متون فاخر ادبی که در آن عموما عنصر زن در موقعیت « دیگری فرودست » نشسته، در اینجا عموما مظهر همکاری، همیاری، کنش مندی و نیز سمبل نسل پروری و مهرگستری است. زن از نظرگاه ادبی، بازتاب های واالیی یافته و نقش مندی هایی چون: سوژه درد، هجران و دوری، نماد پارسایی و وفادار ی، نماد مهرورزی و در نهایت محبوبه دست نایافتنی را پذیرا شده است.

کلیدواژه ها:

ادبیات حماسی ، شاهنامه فردوسی ، زن ، جامعه شناسی ادبیات