تاثیر تاج پوشش درختان پسته وحشی (Pistacia atlantica Desf.) و تنگرس (Prunus lycioides Spach. ) بر ویژگی های خاک (مطالعه موردی: جنگل کندرق خلخال، استان اردبیل)

مقدمه: پایداری بوم سازگان جنگلی در مناطق خشک و نیمه خشک با پوشش گیاهی تنک، به کیفیت و حاصلخیزی خاک بستگی دارد. این تحقیق با هدف بررسی تاثیر تاج پوشش دو گونه پسته وحشی (Pistacia atlantica Desf.) و تنگرس (Prunus lycioides Spach.) بر ویژگی های خاک در ذخیره گاه جنگلی کندرق خلخال انجام گرفت.مواد و روش ها: برای تعیین برخی مشخصه های فیزیکی، شیمیایی و زیستی از خاک سطحی زیر تاج پوشش پسته وحشی و تنگرس، ۴۵ نمونه خاک از عمق صفر تا ۱۵ سانتی متری در جهت شرقی زیر تاج هر دو گونه و بیرون تاج (شاهد) به طور تصادفی برداشت شد. سپس هر سه نمونه خاک به خوبی با یکدیگر مخلوط شد و یک نمونه ترکیبی (پنج نمونه خاک برای هر گونه و شاهد) به دست آمد. سپس ویژگی های فیزیکی (چگالی ظاهری، درصد رطوبت، درصد شن، سیلت و رس)، شیمیایی (واکنش، هدایت الکتریکی، کربنات کلسیم، کربن آلی، نیتروژن کل، فسفر، پتاسیم، فسفر، منیزیم، کلسیم، آهن، روی، مس و منگنز قابل دسترس) و زیستی خاک (تنفس پایه و برانگیخته، کربن زیست توده میکروبی و پتانسیل نیتریفیکاسیون) اندازه گیری و با استفاده از روش های تجزیه واریانس و آنالیز مولفه های اصلی تحلیل شد.یافته ها: مقادیر چگالی ظاهری در زیر تاج پوشش گونه های پسته وحشی و تنگرس به طور معنی داری کمتر از شاهد (بیرون تاج) است. بیشترین مقدار رطوبت در زیر تاج پسته وحشی با ۴۴/۳۳ درصد و کمترین آن با ۸۶/۱۹ درصد در تیمار شاهد مشاهده شد. بیشترین مقدار کربن آلی (۳۱/۱ درصد)، نیتروژن کل (۲۹/۰ درصد)، فسفر قابل دسترس (۳۰/۶ درصد) در زیر تاج پوشش درختان پسته وحشی و بیشترین مقدار هدایت الکتریکی (۱۱/۱ دسی زیمنس بر متر)، پتاسیم قابل دسترس (۵۵/۴۰۹ میلی گرم بر کیلوگرم)، کلسیم قابل دسترس (۱۱/۷ میلی اکی والان بر لیتر) در زیر تاج درختان تنگرس به دست آمد. در حالی که واکنش های منیزیم، روی و منگنز قابل دسترس بین تاج پوشش و شاهد تفاوت معنی داری نداشتند. بیشترین مقدار تنفس پایه (۱۶/۳ میلی گرم دی اکسید کربن در گرم خاک خشک در روز)، تنفس برانگیخته (۶۵/۶۱ میلی گرم دی اکسید کربن در ۱۰۰ گرم خاک خشک در ساعت)، کربن زیست توده میکروبی (۳۷/۳ میلی گرم در ۱۰۰ گرم خاک خشک) و پتانسیل نیتریفیکاسیون (۷۸/۳۱۰ میکروگرم نیتروژن در گرم خاک خشک در پنج ساعت) در خاک زیر تاج پوشش پسته وحشی به دست آمد. تجزیه وتحلیل مولفه های اصلی نشان داد که مولفه های اول و دوم ۱۳/۷۱ درصد واریانس را در مقادیر کربن آلی، واکنش، تنفس برانگیخته و تنفس پایه خاک درختان پسته وحشی و بیش از ۶۰/۷۶ درصد واریانس را در مقادیر درصد سیلت، رطوبت، شوری، فسفر قابل دسترس، درصد کربن آلی، نیتروژن کل و تنفس برانگیخته پایه های تنگرس توصیف می کند.نتیجه گیری: با توجه به کارکردهای اکولوژیکی پسته وحشی و تنگرس در ذخیره گاه جنگلی کندرق خلخال، حضور این درختان سبب بهبود مشخصه های خاک شده و از بین رفتن آنها سبب کاهش معنی دار کیفیت خصوصیات خاک می شود. بنابراین حفاظت این عرصه ها و جنگلکاری می تواند به افزایش کیفیت خاک در توده های تخریب شده کمک کند.

کلیدواژه ها:

تاج پوشش ، تنگرس ، ذخیره گاه جنگلی ، مشخصه های زیستی خاک