برآورد موجودی حجمی جنگل های هیرکانی ایران با استفاده از قطعه نمونه های دائمی و روش نمونه برداری دومرحله ای

مقدمه: موجودی حجمی یا حجم سرپای جنگل از مهم ترین مشخصه های کمی جنگل است که در آماربرداری های ملی جنگل به منظور بررسی وضعیت فعلی و تغییرات منابع جنگلی برآورد و پایش می شود تا از نتایج آن در سیاستگذاری ها و برنامه ریزی های مدیریت جنگل استفاده شود. هدف این تحقیق، برآورد موجودی حجمی جنگل های هیرکانی با استفاده از قطعه نمونه های دائمی و روش نمونه برداری دومرحله ای است. این روش مختص آماربرداری در مناطق وسیع است.مواد و روش ها: این آماربرداری سراسری در جنگل های ناحیه رویشی هیرکانی کشور شامل ۱۰۴ حوضه آبخیز با استفاده از روش نمونه برداری دومرحله ای انجام گرفت. براساس این روش ۴۲ حوضه آبخیز به صورت تصادفی انتخاب شد و نمونه برداری در هر کدام در پارسل های تصادفی براساس شبکه ای منظم به ابعاد ۲۰۰ ×۱۵۰ متر با استفاده از قطعه نمونه های دائمی دایره ای ۱۰ آری انجام گرفت. در داخل هر قطعه نمونه قطر همه گونه های درختی قطورتر از ۵/۷ سانتی متر در ارتفاع برابرسینه، فاصله و زاویه آنها نسبت به مرکز قطعه نمونه، ارتفاع نزدیک ترین درخت به مرکز هر قطعه نمونه و همچنین قطورترین درخت در داخل هر قطعه نمونه اندازه گیری و ثبت شد.یافته ها: پس از اتمام آماربرداری در مجموع ۱۱۹۵ قطعه نمونه ۱۰ آری دایره شکل پیاده و در نهایت ۳۳۵۱۷ اصله درخت در داخل این قطعه نمونه ها بررسی و اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که میانگین متغیرهای قطر سطح مقطع متوسط، رویه زمینی، حجم سرپا و تراکم جنگل در محدوده این جنگل ها با احتساب حد شمارش ۵/۷ سانتی متر به ترتیب ۳۸ سانتی متر (میانگین حسابی قطر: ۵/۲۹ سانتی متر)، ۲۹ متر مربع در هکتار، ۳۵۹ متر مکعب در هکتار و ۳۴۰ پایه در هکتار است (میانگین حجم سرپا و تراکم جنگل با احتساب حد شمارش ۵/۱۲ سانتی متر به ترتیب ۳۵۵ متر مکعب در هکتار و ۲۵۴ پایه در هکتار است). بیشترین موجودی حجمی سرپا در محدوده ارتفاعی میان بند و کمترین آن در محدوده ارتفاعی پایین بند مشاهده شد. از نظر توزیع حجم در طبقات قطری نیز بیشتر حجم موجودی در طبقه های قطری قطور و خیلی قطور جنگل یعنی در دامنه قطری ۵۰ تا ۸۰ سانتی متر با حدود ۴۶ درصد حجم موجودی کل مشاهده شد. همچنین بیشترین تراکم جنگل در محدوده ارتفاعی پایین بند و بالابند و کمترین آن در محدوده ارتفاعی میان بند به دست آمد. براساس نتایج به دست آمده دو گونه راش و ممرز در مجموع ۵/۵۶ درصد فراوانی گونه های درختی و ۲/۷۱ درصد حجم سرپای جنگل های هیرکانی کشور را تشکیل می دهند. نتیجه گیری: با محاسبه موجودی (تراکم، رویه زمینی و حجم سرپا) جنگل های هیرکانی افزون بر کسب اطلاعات مهم زیست سنجی از این ناحیه رویشی، داده های لازم برای مدیریت این منابع، بررسی تنوع زیستی، مقدار ذخیره کربن، افزایش کیفیت توده ها و برنامه ریزی برای دخالت های پرورشی به منظور کنترل کمی و کیفی این جنگل ها فراهم می شود.

کلیدواژه ها:

آماربرداری ملی جنگل ، تراکم جنگل ، حوضه آبخیز ، رویه زمینی ، موجودی سرپا