اثر عقد بر شرط از حیث لزوم و جواز: مطالعه تطبیقی فقه امامیه و حقوق ایران و مصر

در خصوص تاثیر عقد بر شرط و تبعیت یا عدم تبعیت تعهد تبعی، دیدگاه های مختلفی وجود دارد. مشهور فقهای امامیه، قائل به تبعیت شرط از عقد از حیث لزوم و جواز هستند؛ بنابراین، شرط جایز ضمن عقد جایز، الزام آور نیست. در مقابل، برخی دیگر شرط را تا پایان حیات حقوقی قرارداد، لازم الوفا دانسته اند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی در پی اثبات این مدعاست که می توان هم سو با نظر غیرمشهور، قائل به الزام آور بودن شرط ضمن عقد جایز بود و قالب ها و تشریفات مربوط به آن را نپذیرفت. با توجه به اصل حاکمیت اراده مذکور در ماده ۱۰ قانون مدنی، می توان رویکرد مذکور را پذیرفت و به اشتراط ضمن عقد جایز در غیرعقود اذن، مهر صحت نهاد و آن را الزام آور دانست. برخلاف عقود اذن که به دلیل ماهیت اذن، همگی جایز و قابل فسخ هستند و ماهیت خود را با ذکر در ضمن عقد لازم از دست نمی دهند، در سایر عقود، شرط ضمن عقد جایز، لازم الوفا خواهد بود. با دقت نظر در قانون مدنی مصر و همچنین با توجه به بند ۱ ماده ۱۴۷ قانون مدنی ایران که عقد را قانون طرفین می داند و نیز با عنایت به اصل حاکمیت اراده طرفین عقد و نصوص دیگری که تصریح به اعتبار شروط ضمن عقد لازم و جایز دارند، می توان به این رویکرد دست یافت.

کلیدواژه ها:

شرط ضمن عقد ، لزوم شرط ، جواز شرط ، عقد لازم ، عقد جایز ، اصل حاکمیت اراده