پیش بینی اثر برخی از عوامل اقلیمی آینده بر طول دوره زایشی و عملکرد برخی از ارقام گندم دیم در شهرستان خرم آباد

هدف: پژوهش حاضر به منظور بررسی تغییرات برخی از عوامل اقلیمی در شهرستان خرم آباد در دوره ها (۲۰۴۰-۲۰۲۴، ۲۰۶۰-۲۰۴۱ و ۲۰۸۰-۲۰۶۱) و سناریوهای اقلیمی (RCP۲.۶، RCP۴.۵ و RCP۸.۵) آینده و اثر آن ها بر طول دوره زایشی و عملکرد دانه گندم دیم انجام شد. روش پژوهش: برای پیش بینی تغییرات متغیرهای اقلیمی از نسخه هفتم نرم افزار لارس و الگوی HadCM۳ و از داده های اقلیمی ۳۵ ساله (۲۰۲۳-۱۹۸۷) استان، به عنوان دوره پایه استفاده شد. جهت پیش بینی طول دوره زایشی و عملکرد دانه برخی از ارقام گندم دیم نیز از نسخه ۱/۷ مدل اپسیم استفاده شد. ورودی های مدل داده های اقلیمی، خاکی، گیاهی و اطلاعات مدیریتی می باشد. بدین منظور از خروجی مدل لارس به عنوان ورودی مدل اپسیم استفاده شد. جهت تهیه اطلاعات گیاهی، مدیریتی و خاکی آزمایشی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تیمار (ارقام قابوس، کوهدشت و آفتاب) و سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی اداره کل هواشناسی استان لرستان واقع در شهرستان خرم آباد در سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ اجرا شد. با استفاده از اطلاعات آزمایش مزرعه ای، ضرایب ژنتیکی ارقام شناسایی و مدل بر مبنای آن بومی سازی شد. جهت صحت سنجی و ارزیابی مدل در شرایط اقلیمی و مدیریتی مختلف نیز از داده های آزمایش های میدانی که ۱۰ مزرعه منتخب در شهرستان خرم آباد بود، استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که با افزایش غلظت دی اکسیدکربن از ۸۶-۱۸ درصد، دمای کمینه ۴۳-۱۰ درصد، دمای بیشینه ۲۱-۶ درصد و میزان بارش ۲۰-۲ درصد افزایش خواهد یافت. با افزایش عوامل اقلیمی مذکور، در دوره های اقلیمی آینده طول دوره زایشی رقم قابوس به طور متوسط بین صفر تا ۱/۳ درصد و در سناریوهای اقلیمی خوش بینانه تا بدبینانه بین ۲/۱ تا ۸/۱ درصد کاهش، خواهد یافت. در دوره های اقلیمی مختلف، طول دوره زایشی رقم آفتاب در بازه ۷/۱- تا ۷/۱+ و رقم کوهدشت ۱/۱- تا ۷/۲+ درصد تغییر خواهد یافت. با توجه به تغییر طول دوره زایشی، عملکرد دانه ارقام گندم دیم بسته به دوره و سناریوی اقلیمی به طور متوسط ۶/۱۵ تا ۲/۴۲ درصد کاهش خواهد یافت. در سناریوهای خوش بینانه و متوسط، میزان کاهش عملکرد دانه رقم قابوس نسبت به دوره پایه کم تر از ارقام آفتاب و کوهدشت بوده، اما در سناریوی بدبینانه روند تغییر کرده و میزان کاهش عملکرد دانه رقم کوهدشت کم خواهد بود. با این وجود، در سناریوی بدبینانه نیز در دوره های اقلیمی مختلف رقم قابوس عملکرد بالاتری نسبت به ارقام آفتاب و کوهدشت داشت. نتیجه گیری: با توجه به این که کشاورزان قادر نیستند شرایط اقلیمی را کنترل کنند، لذا با اتخاذ استراتژی های سازگاری مناسب با شرایط اقلیمی منطقه (از جمله انتخاب رقم مناسب، تاریخ کاشت، روش آبیاری، تراکم مناسب و غیره) می توان اثرات منفی تغییر اقلیم بر رشد، نمو و تولید محصولات کشاورزی را کاهش داد. در این راستا استفاده از مدل زراعی اپسیم نیز در پیش بینی، سناریوسازی و اتخاذ تصمیم های مدیریتی می تواند راه گشا باشد.

کلیدواژه ها:

استراتژی سازگاری ، تغییر اقلیم ، تغییرات دما ، مدل اپسیم ، مدل لارس