تاثیر تنش خشکی بر ویژگی های رشدی، بیوشیمیایی و اسانس برخی اکوتیپ های کاکوتی کوهی (Ziziphora clinopodioides Lam.)

تغییر اقلیم و دوره های طولانی خشکی سبب شده است تا رویکرد بسیاری از تحقیقات بر گیاهان مقاوم به تنش خشکی متمرکز شود. کاکوتی کوهی (Ziziphora clinopodioides Lam.) یکی از گیاهان دارویی مهم در طب گیاهی و درمان بیماری های تنفسی است که علاوه بر پراکندگی جغرافیایی وسیع در ایران، دارای تنوع چشمگیر مورفولوژیک و فیتوشیمیایی می باشد. به منظور بررسی تاثیر تنش خشکی بر خصوصیات رشدی و بیوشیمیایی کاکوتی کوهی، آزمایشی به صورت کرت های خردشده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. سطوح مختلف آبیاری به عنوان عامل اصلی شامل آبیاری در سطح ۹۰-۱۰۰ درصد آب قابل دسترس ریشه گیاه (آبیاری نرمال)، قطع آبیاری در مرحله رویشی (دو ماه بعد از انتقال به زمین اصلی) و قطع آبیاری در مرحله شروع غنچه دهی، و نوع اکوتیپ به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شد. برداشت گیاهان در مرحله ۵۰ درصد گل دهی انجام گرفت. . همچنین، اسانس گیاهان با استفاده از دستگاه کلونجر استخراج و نوع و مقدار اجزای آن با استفاده از دستگاه GC  و GC-MS  تعیین و اندازه گیری شد. قطع آبیاری در هر دو مرحله تنش سبب کاهش وزن خشک برگ گردید. اما سطح برگ تنها با تنش مرحله رویشی کاهش یافت. مقادیر رنگیزه های فتوسنتزی، نشت یونی و محتوای نسبی آب برگ تحت تاثیر تنش قرار نگرفت، درحالی که محتوای فنل کل با اعمال تنش در مرحله رویشی افزایش یافت. همچنین، درصد اسانس در هر دو مرحله اعمال تنش افزایش داشت. بیشترین درصد اسانس در اکوتیپ های طالقان، گلوگاه و ولیان مشاهده شد. ترکیب غالب اسانس در اکثر تیمارها پولگون بود. و بیشترین میزان آن (۹/۳۹ درصد) در گیاهان اکوتیپ طالقان که در مرحله رویشی تحت تنش خشکی بودند مشاهده شد. با در نظر گرفتن این نکته که بسیاری از شاخص های مورد بررسی تحت تاثیر اثر منفی تنش قرار نگرفتند اما مقدار فنل کل و درصد اسانس افزایش داشتند، بنابراین در مناطقی که با کمبود آب مواجه هستند با اعمال قطع آبیاری در هر یک از مراحل رویشی یا زایشی اکوتیپ های گلوگاه و طالقان می توان به بالاترین مقادیر اسانس و ترکیب پولگون دست یافت.

کلیدواژه ها:

اسانس ، اکوتیپ ، پولگون ، گیاه دارویی ، GC-MS