بررسی دلالی و سندی روایت «انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال» و مقایسه محتوایی آن با آیه نبا

هدف: برخی از روایات، صرفا از شنونده می خواهد تا بدون توجه به گوینده، در گفتار تامل کرده و آن را ارزیابی کند و درصدد بیان این مطلب هستند که سخن حکیمانه را باید همه حتی از منافقان، مشرکان و کافران گرفت و به شرک و ایمان گوینده آن بی توجه بود. هدف این پژوهش، فهم صحیح از حدیث فوق الذکر و مقایسه محتوایی آن با آیه نبا است.روش تحقیق: روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و سطح تحلیل، تحلیل محتوا با رویکرد قواعد فقه الحدیثی و ابزار گردآوری اطلاعات، فیش برداری کتابخانه­ای -استنادی است. پس از آنکه اطلاعات در مقام توصیف گزارش شد، در مرحله دوم، به تبیین واقعیت توصیف شده پرداخته می­شود. جهت کاربست روش تحلیل متناظر با قواعد فقه­الحدیث به بررسی سندی و دلالی روایت پرداخته می­شود که این گام شامل بازیابی متن کامل حدیث، بررسی سندی حدیث، مفهوم­شناسی واژگان کلیدی حدیث، تبیین و تقریر دلالت روایت، تشکیل خانواده حدیث، توجه به روایات مخالف شامل روایات دال بر ضرورت توجه به گوینده، توجه توامان به گوینده و گفتار و در نهایت به بررسی دلالت آیه نبا پرداخته شده و به مقایسه محتوایی روایت با آیه نبا پرداخته می­شود.یافته ها: برای روایت «انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال» در کتب حدیثی سندی ذکر نشده و تنها می توان از حیث مشهوربودن و توجه به احادیث هم خانواده، به آن پایبند بود. حدیث فوق الذکر ناظر به فضای مباحث حکمی است. از نظر معرفتی، رابطه منطقی بین درستی گفتار و شخصیت گوینده نمی توان برقرار کرد و محتوای اینگونه سخنان را باید فارغ از شخصیت گوینده و با توجه به معیارهایی چون عقل و وحی بررسی کرد.بررسی دلالی حدیث و آیه نبا نشان می دهد روایت مورد بررسی با آیه نبا در تعارض با یکدیگر نبوده و یکدیگر را نفی نمی کنند. این دو به انحاء مختلف سخن می پردازند و جمع بین آیه و روایت، تمامی اشکال سخن را در بر می گیرد.اگر بپذیریم که آیه به تحقیق درباره خبر دستور می دهد و مسئله اصلی، اعتماد به خود خبر است، در این حالت نیز، روایت با آیه تعارضی ندارد و در حقیقت، قرینه ای برای پذیرش برخی سخنان پیش رو قرار می دهد.نتیجه گیری: در روایت «انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال»، برخی شرایط برای پذیرش سخنان حکمی که موضوع آیه نبا است، بیان شده است؛ توضیح اینکه اگر سخنی از فردی مشرک یا منافق گفته شد و شرایط لازم را دارا بود، می توان آن را پذیرفت. این روایت قرینه ای برای پذیرش برخی سخنان پیش رو قرار می دهد. اگر هم نبا را به معنی اخبار مربوط به اجتماع در نظر گرفته شود که سبب نزول دال بر آن است، باید گفت در مسائل سیاسی و اعتقادی علاوه بر گفتار باید بر گوینده هم توجه کرد و روایت و آیه نبا در صدد بیان دو موضوع مختلف هستند.در نهایت می توان گفت: مفهوم صحیح حدیث، مخالف با آن چیزی است که نزد ما مشهور شده و تنها ناظر به مباحث حکمی است و روایت مورد بررسی با آیه نبا در تعارض با یکدیگر نیست.

کلیدواژه ها:

فقه الحدیث ، بررسی دلالی ، ما قال ، من قال ، آیه نبا ، بررسی سندی