بررسی تحول آداب و تشریفات دیپلماتیک در دوره قاجار

روند آگاهی دیپلماتیک در ایران به ساختار وزارت امور خارجه در ایران بستگی دارد. این آگاهی از کسب دانش تجربی از زمانی شروع شد که وزارت امور خارجه اسما تاسیس شد و در جریان تحول سازمان وزارت امور خارجه به کسب دانش مبتنی بر آموزش رسید. تشکیلات وزارت امور خارجه، علیرغم امیرکبیر و دستگاه او در مدیریت روابط خارجی، اعزام ماموران و آرشیو گزارشات آنها نقطه آغاز شکل گیری حافظه مکتوب سیاسی در ایران است، اما قتل او نقطه شکست در این روند تلقی می شود. دفتر امور خارجه در صدارت او اهمیت زیادی پیدا کرد. در دوره های قبل، وزارت امور خارجه به وجود وزیر خلاصه می شد، بنابراین نظمی در تنظیم اسناد مربوط به سایر کشورها در رابطه با ایران وجود نداشت. با رهبری ایشان بر وزارت امور خارجه، از این پس شاهد آغاز شکل گیری وزارت امور خارجه در قالب یک سازمان و تشکیلات متشکل هستیم و بهتر است بگوییم ایران در راه تشکیل ساختار جدید وزارت امور خارجه است. سفارتخانه ایران در عثمانی در زمان صدارت او دایر شد. جایگزین وی، میرزاآقاخان نوری، قدرت، دانش و خلاقیت او در امر حکومتداری را نداشت. در ۱۸۶۸م (۱۲۸۵ق) انگلیس ها کوشیدند منطقه ای بی طرف بین متصرفات روسیه و هندوستان ایجاد کنند. این تصمیم انگلیس بعد از درگیری با ایران بر سر هرات همچنان مورد تاکید بود که ترجیح ماموران سیاسی انگلیس بر اقدامات کاملا دیپلماتیک استوار باشد. از طرفی روس ها برای بقای خود در ایران نمی توانستند در آن زمان از تضمین تمامیت ارضی ایران خودداری کنند. شاه ایران می خواست این ضمانت نامه را بنویسد، اما نشد. گسترش نگارش کتاب ها و خبرنامه هایی که با هدف آگاهی بخشی تولید و تدوین می شد، روند آگاهی دیپلماتیک را یک گام به جلو سوق داد. روزنامه ها نیز عامل دیگری برای آگاهی در دوره قاجار شدند. دیپلمات ها از اخبار و گزارش های روزنامه ها استفاده می کردند؛ این روند از زمان امیرکبیر و با انتشار روزنامه «وقایع اتفاقیه» آغاز شد و تا پایان دوره قاجاریه به شکلی منظم ادامه یافت و در نهایت با تحصیل در مدرسه علوم سیاسی آنها با دانش مدرن در زمینه دیپلماسی آشنا شدند.

کلیدواژه ها:

قاجاریه ، ماموران سیاسی ، آداب دیپلماتیک ، سفارتخانه ها.