بررسی دو روش کشت مستقیم بذر و کاشت نشایی در پنج گونه گون

سابقه و هدف کاهش گونه های خوشخوراک و افزایش گونه های مهاجم در مراتع و اراضی مرتعی که در یک دوره زمانی به زراعت دیم تبدیل و بعد از چند سال بهره برداری به دلیل کاهش توان تولید رها شده اند ازجمله مسائل مطرح در کشور بوده که باعث کاهش تولید علوفه مورد نیاز دام ها شده است. یکی از منابع عمده تولید مراتع کشور، گونه های مختلف جنس گون می باشد. تعداد زیادی از گونه های مختلف این جنس، گون های علفی دائمی هستند که از بین آنها تعداد زیادی مورد تعلیف دام قرار می گیرند. این پژوهش به منظور ارزیابی دو روش کشت مستقیم بذر و کشت نشایی برای پنج گونه گون علوفه ای (Astragalus (vegetus, brachyodontus, effusus, cyclophyllon, brevidens در ایستگاه همند آبسرد دماوند انجام شد.مواد و روش هاپنج گونه گون علفی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار کشت شدند. در هر دو روش کشت مستقیم بذر و کشت نشایی، گیاهان در کرت های مجزا کشت شدند. کشت مستفیم بذر در آبانماه ۱۳۹۷ انجام شد. برای این منظور، پس از آماده سازی بستر کاشت، بذر هر جمعیت بر روی دو خط ۶ متری طوری کشت شدند که فاصله خطوط بین جمعیت ها ۵/۰ متر و فاصله خطوط بین گونه ها ۷۵/۰ متر بود. فاصله بین بوته ها بر روی خطوط ۲۵ سانتی متر بود. کشت نشائی در فروردین ماه ۱۳۹۸ انجام شد. فواصل بین ردیف ها و بین بوته ها در کشت نشایی مشابه کشت مستقیم بذر بود. در روش کاشت مستقیم، کشت به صورت دیم و در کشت نشایی برای استقرار اولیه و به دلیل عدم وجود بارندگی پس از کاشت، دو مرحله آبیاری انجام گردید. به منظور استقرار گیاهان در شرایط دیم، در سال های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ یادداشت برداری انجام نشد. در خرداد و تیر ۱۴۰۰ (دو سال پس از استقرار پایه ها) پارامترهای گیاهی شامل تولید علوفه، پوشش تاجی، ارتفاع گیاه و عملکرد بذر اندازه گیری شد. داده های جمع آوری شده تجزیه واریانس شدند و مقایسه میانگین تیمارها بوسیله آزمون چند دامنه ای دانکن انجام گردید.نتایج نتایج نشان داد که در هر دو روش کشت (مستقیم و نشایی)، تفاوت بین گونه ها و جمعیت ها از لحاظ کلیه صفات مورد مطالعه معنی دار بود. برای کلیه گونه ها، کشت مستقیم موفقیت بیشتری نسبت به کشت نشایی داشت. بیشترین عملکرد علوفه با میانگین ۱۰۲ گرم در پایه در گونهA. effusus  در کشت مستقیم بذر بدست آمد. از نظر عملکرد علوفه و سایر صفات مورفولوژیکی نیز رتبه های بالا مربوط به این گونه بود. این در حالی‎ است که در کشت نشایی بیشترین میزان تولید علوفه با ۸۰ گرم در پایه (مربوط به گونهA. brevidens ) بود. در ارتباط با تولید بذر نیز پایه های مربوط به کشت مستقیم بذر دارای عملکرد بذر بیشتری نسبت به کشت نشایی بودند. بالاترین میزان تولید بذر در کشت مستقیم بذر (۱۴ گرم در پایه) مربوط به گونه A. brevidens و بالاترین میزان تولید بذر در کشت نشایی (۱۱ گرم در پایه) مربوط به گونهA. effusus  بود.نتیجه گیری کلیبا توجه به نتایج در هر دو روش کشت، بعد از گونهA. brevidens ، گونه های A. vegetus وA. effusus  دارای بیشترین مقادیر از لحاظ تمام پارامترها بودند. دو سال بعد از کشت، گیاهان مستقر شده از کشت مستقیم بذر وضعیت مناسبتری از لحاظ تولید علوفه و بذر و سطح تاج پوشش گیاهی داشتند و این روش در مناطقی که میزان (با بارندگی متوسط بالای ۳۰۰ میلیمتر در سال) و پراکنش بارندگی مناسبی دارد می تواند مناسب باشد. با این حال، عملکرد پایه های حاصل از کشت نشایی نیز رضایت بخش بوده و در مناطقی که امکان کشت مستقیم بذر (از لحاظ کافی نبودن میزان بذر و نامناسب بودن بستر کشت و پراکنش بارندگی) وجود ندارد می توان از روش کشت نشایی نیز برای گون های علفی استفاده کرد. همچنین توصیه می شود برای آمادگی مرتع تا دو سال بعد از کاشت (در فصل رویش) دام وارد مرتع نشود.

کلیدواژه ها:

روش کشت ، گون ، مراتع نیمه استپی ، علوفه