ارزیابی کیفیت فیزیکی خاک بخشی از زیرحوضه بهشت آباد در استان چهارمحال وبختیاری

خاک های دشت شهرکرد، بخشی از زیرحوضه بهشت آباد در شهرستان شهرکرد، استان چهارمحال وبختیاری قرن ها برای تولید محصولات کشاورزی و تغذیه دام ها استفاده شده اند، درحالی که کیفیت خاک های این دشت نادیده گرفته شده است؛ بنابراین ضروری است که کیفیت این خاک ها که تحت سامانه های مختلفی مدیریت می شوند، بررسی شود. این پژوهش با هدف محاسبه شاخص های کیفیت فیزیکی خاک شامل شاخص جامع کیفیت (Integrated Quality Index, IQI) و شاخص کیفیت نمورو (Nemoro Quality Index, NQI) در کاربری های مختلف منطقه مطالعاتی انجام شد. برای رسیدن به این اهداف طی عملیات فشرده میدانی، ۱۰۶ نمونه مرکب تصادفی سطحی (cm ۰-۲۵) از کاربری های مختلف جمع آوری شد. پس از تیمارهای اولیه برخی ویژگی های بارز خاک به روش های استاندارد اندازه گیری و به عنوان دسته کل داده ها (Total Data Set, TDS) در نظر گرفته شدند و برای محاسبه شاخص های کیفیت خاک IQITDS و NQITDS استفاده شدند. با استفاده از مجموعه کل داده ها و تجزیه داده ها به مولفه های اصلی کمترین دسته داده (Minimum Data Set, MDS) قابل استفاده برای محاسبه شاخص های کیفیت خاک IQIMDS و NQIMDS و وزن های مربوطه تعیین شدند. کمترین دسته داده ها عبارت بودند از: درصد شن، درصد مواد آلی، میانگین وزنی قطر خاکدانه ها، رطوبت ظرفیت زراعی، چگالی ظاهری، واکنش خاک و هدایت الکتریکی خاک. کیفیت فیزیکی خاک هر نقطه نمونه برداری با استفاده از هر دو شاخص و دو گروه داده ها تعیین شد. زمین آمار و کریجینگ معمولی برای پهنه بندی شاخص های کیفیت خاک استفاده شدند. نتایج نشان دادند که شاخص های کیفیت خاک مراتع با تفاوت معنی داری بیشتر از خاک های زراعی (آبی و دیم) هستند. همچنین کاربرد چهار شاخص کیفیت خاک نشان داد که حدود ۷۱ درصد از مساحت خاک های منطقه مورد مطالعه در کلاس های بسیار کم، کم و متوسط کیفیت قرار دارند و رصد مدیریت این خاک ها ضرورت دارد.

کلیدواژه ها:

Physical quality of soil ، Integrated soil quality index ، Nemoro soil quality index ، Shahrekord plain ، کیفیت فیزیکی خاک ، شاخص یکپارچه کیفیت خاک ، شاخص کیفیت خاک نمورو ، دشت شهرکرد