بهینه سازی الگوی کشت آبی استان فارس به منظور سازگاری با کم آبی

کم آبی و چگونگی سازگاری با آن مهم ترین مسئله کشاورزی ایران است. بهینه سازی الگوی کشت یکی از راهکارهای اساسی برای سازگاری با کم آبی است. در مطالعه حاضر، بهینه سازی الگوی کشت محصولات گیاهی آبی در استان فارس، به عنوان یکی از مهم ترین مناطق تولید محصولات کشاورزی ایران، ارزیابی شد. برای این منظور، از برنامه ریزی ریاضی خطی مبتنی بر سامانه استانی بیلان و حسابداری آب (SAWA) استفاده شد. الگوی کشت بهینه با هدف کمینه سازی حجم آب آبیاری کاربردی تعیین و با الگوی کشت فعلی و الگوی کشت سازمان جهاد کشاورزی (اکجک) برای سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ مقایسه شد. بر اساس نتایج، در الگوی کشت بهینه نسبت به الگوی کشت فعلی، سطح زیرکشت گندم ۳۰ درصد، هر یک از گیاهان جو، ذرت دانه ای، ذرت علوفه ای، یونجه، چغندرقند، سیب زمینی، حبوبات سرمادوست و گیاهان روغنی سرمادوست ۶۰ درصد، برنج ۸۰ درصد، درختان گرمادوست ۴۲ درصد و سبزی و صیفی ۱۳ درصد کاهش یافته است. در مقابل، سطح زیرکشت هر یک از گروه های گیاهی حبوبات گرمادوست و درختان سرمادوست ۶۰ درصد و حبوبات سرمادوست ۱۵۰ درصد افزایش پیدا کرده است. در مجموع، برای دستیابی به اهداف سازگاری با کم آبی و کشاورزی پایدار تعریف شده در این مطالعه، کاهش ۲۴ درصدی سطح زیرکشت آبی در استان فارس اجتناب ناپذیر است. یکی از مهم ترین دستاوردهای اجرای الگوی کشت بهینه کاهش مصرف آب آبیاری در استان به میزان ۳۴ درصد بدون کاهش درآمد کشاورزان است. همچنین، با وجود اینکه در الگوی کشت بهینه نسبت به فعلی، میزان تولیدات گیاهی ۳۲ درصد کاهش پیدا کرد، ولی  کشت گیاهان با بازده اقتصادی بیشتر و مصرف آب کمتر به جای گیاهان با بازده اقتصادی کمتر و مصرف آب بیشتر باعث شد تا بازدهی ناخالص اقتصادی الگوی کشت بهینه تفاوتی با الگوی کشت فعلی و اکجک نداشته باشد. مقایسه الگوی کشت بهینه با اکجک نشان داد که در اکجک به صرفه جویی آب، سازگاری با کم آبی و اصول کشاورزی پایدار به طور جدی توجه نشده است و با توجه به پیامدهای اضافه برداشت آب استان ضرورت دارد تا اکجک بازنگری و با درنظرگرفتن ضرورت سازگاری با کم آبی و پایداری تولید بهینه شود.

کلیدواژه ها:

Linear Programing ، SAWA ، Applied water ، Drought ، کلیدی: برنامه ریزی خطی ، SAWA ، آب کاربردی ، خشکسالی