بهره وری آب گندم در مدیریت های مختلف آبیاری (مطالعه موردی بالادست حوضه آبریز کرخه)

مدیریت آب در بالادست حوضه های آبریز برای دسترسی مناسب تر به منابع آبی و همچنین کاهش تنش در پایین دست ضروری است. مطالعه حاضر برای تحلیل و ارزیابی بهره وری آب گندم، در مدیریت های مختلف آبیاری، در منطقه بالادست حوضه آبریز کرخه (بطور خاص دشت هنام در استان لرستان) طی دو سال زراعی انجام گردید. این مطالعه در ۴ فاز الف) فاز شناخت، ب) فاز بررسی و بهبود، ج) فاز اجرا و د) فاز تحلیل انجام گردید. در سال اول پژوهش (فاز شناخت) وضعیت موجود منطقه از نظر میزان عملکرد و بهره وری آب مورد بررسی قرار گرفت. در فاز بررسی و بهبود گزاره های مختلف مدیریتی به منظور ارتقاء عملکرد و بهره وری آب منطقه تعریف و مورد بررسی قرار گرفتند. سناریوهای مدیریتی براساس شرایط موجود و امکانات کشاورزان و امکان عملیاتی بودن، تعریف و در سال دوم (فاز سوم - اجرا) در مزارع گندم آبی اجرا گردید. در نهایت در فاز چهارم، نتایج بدست آمده مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. پایش مزارع گندم آبی کشاورزان منطقه نشان داد که کشاورزان، مزارع منتخب را بطور متوسط به میزان ۴۳ درصد کمتر از نیاز آبیاری کامل گیاه، آبیاری نمودند. اعمال مدیریت-های متفاوت آبی (قطع آب در یک یا دو نوبت آبیاری) در مزارع تحقیقاتی در سال دوم اجرای پژوهش، سبب کاهش قابل ملاحظه عمکرد گندم در مزارع مذکور نسبت به تیمار بدون قطع آب شد. در این بین، بیشترین کاهش محصول در تیمار قطع اولین نوبت آبیاری مشاهده گردید. نتایج بیانگر آن بود که در شرایط مدیریتی حاضر، اعمال مدیریت کم آبیاری (به صورت قطع آب در مراحل رشد گندم) و تخصیص آب صرفه جویی شده برای تک آبیاری مزارع گندم دیم، گزینه مناسبی برای منطقه هنام نیست.

کلیدواژه ها:

کرخه ، کم آبیاری ، گندم ، هنام