بررسی و تحلیل سفال های منقوش زیرلعابی دشت همدان در قرون میانی دوران اسلامی

یکی از جنبههای اصلی در شناخت فرهنگهای گذشته، مطالعه و تحلیل آثار سفالی مراکز استقراری است که بررسی آن نقش مهمی در روشن شدن وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن دارد. در بررسی باستانشناسی محوطه های استقراری دو ران اسلامی دشت همدان در سال ۱۳۹۹ ه.ش.، طیف وسیعی از قطعات سفالی موسوم به نقاشی زیرلعاب تکرنگ و چندرنگ با ویژگیهای فنی و هنری مختلف به دست آمد که مطالعه این دسته از آثار را بیش از پیش مورد توجه نگارندگان قرار داد. با توجه به تاثیرپذیری فرهنگهای سفالگری حوزه جغرافیایی فرهنگی همدان از مناطق بزرگ سفالگری دوران اسلامی، بررسی ویژگیهای فنی و هنری سفالهای منقوش زیرلعابی دشت همدان در سدههای میانی اسلامی و شناخت مراکز تاثیرگذار در هنر سفالگری این منطقه مهمترین مسئلهای است که در جریان این پژوهش باید به آن پرداخته شود. از اینرو، هدف اصلی این نگارش شناسایی ویژگیهای هنری و فنی قطعات سفالی منقوش زیرلعابی مکشوفه از دشت همدان است که این فرآیند از طریق مطالعه دادههای باستانشناختی حاصل از بررسیهای نوین صورت گرفته است. در انجام پژوهش حاضر، روش تحقیق توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات بهصورت اسنادی و تطبیق میدانی یافته های این حوزه فرهنگی با سایر مناطق صورت گرفته است. بنابر نتایج پژوهش آثار سفالی منقوش زیرلعابی مورد مطالعه، بین سدههای ۹۶ ه.ق. در قالب گونه های قلم مشکی زیرلعاب فیروزه ای، آبی سفید و سبک سلطان آباد در مناطق غربی فالت ایران رایج بوده است. از نظر شکل، مضامین نقوش و روشهای لعابدهی از تنوع قابل توجه ای برخوردار بوده و دارای وجوه اشتراک فنی و هنری با سفالهای دیگر مناطق همعصر به ویژه حوزه جغرافیایی فرهنگی غرب و شمال غرب ایران است.

کلیدواژه ها:

دشت همدان ، سفال منقوش زیرلعابی ، سفال لعابدار ، گونهشناسی ، برهمکنش فرهنگی