بازخوانی آراء مفسران قرآن از مفهوم «اثخان» با تاکید بر آیه ۶۷ سوره انفال

مشتقات واژه «اثخان» در قرآن تنها دومرتبه و درباره حکم اسارت، به عنوان یکی از احکام و فنون جنگی به کار رفته است. تفاوت ظاهری حکم موجود در دو آیه «ما کان لنبی ان یکون له اسری حتی یثخن فی الارض تریدون عرض الدنیا و الله یرید الآخره و الله عزیز حکیم» (انفال: ۶۷) و «فاذا لقیتم الذین کفروا فضرب الرقاب حتی اذا اثخنتموهم فشدوا الوثاق فاما منا بعد و اما فداء حتی تضع الحرب اوزارها....» (محمد: ۴)، ظهور عتاب در سیاق و نیز دریافت متفاوت از مفهوم «اثخان» و کم و کیف آن، سبب شده مفسران قرآن برداشت های گوناگون و گاه متناقضی از این آیات ارائه دهند؛ گرچه دامنه تضارب آرای تفسیری در آیه ۶۷ سوره انفال گسترده تر است. این پژوهش با تحلیل و نقد آرای مفسران در این موضوع و با توجه به مفهوم «اثخان» [کشت وکشتار شدید یا مغلوب شدن دشمن]، زمان نزول این دو آیه و نیز واکاوی قراین لحن آیات، تلاش نموده تفسیری منسجم از این دو آیه ارائه دهد و در پایان باورمند گردیده که دو آیه حاوی «اثخان»، بر مضمونی مشترک دلالت دارند و مفهوم «اثخان»، غلبه قدرتمندانه و پیروزی در میدان جنگ است که پس از آن، اسیرگرفتن جایز می گردد. همچنین در این آیات، قرینه ای برای حمل سیاق بر عتاب و سرزنش وجود ندارد و لحن هر دو آیه همراه با هشدار است.

کلیدواژه ها:

اسارت ، جنگ بدر ، سوره انفال ، سوره محمد